czubul

Χρήμα και Πολιτική, Χρηματιστήρια και Δημοκρατία

«Δώσε μου την δυνατότητα να ελέγχω την έκδοση και την κυκλοφορία του χρήματος μιας χώρας και δεν με νοιάζει καθόλου ποιος κυβερνά και ποιος φτιάχνει τους νόμους της». (Βαρώνος Ρόθτσιλντ, τραπεζίτης)

Η βασική ιδέα της προσέγγισης που θα ακολουθήσει είναι ότι το χρήμα, εφόσον στηρίζεται από την ισχύ και πίστη του Κράτους αποτελεί κοινωνικό αγαθό, και μάλιστα το ύψιστο υλικό κοινωνικό αγαθό. Σημαντικότερη παράμετρος της οικονομικής διαδικασίας είναι η κατανομή της αγοραστικής δύναμης στους παράγοντες που την απαρτίζουν. Η οικονομική δραστηριότητα δεν είναι τίποτε άλλο από μια ατέρμονη ανακατανομή αγοραστικής δύναμης. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι ο κύριος μηχανισμός κατανομής αγοραστικής δύναμης προς πρόσωπα και οικονομικές δραστηριότητες. Μοναδικός στόχος της λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού μηχανισμού θα πρέπει να είναι η απόλαυση των αγαθών και υπηρεσιών κατά τρόπο δίκαιο από τη βάση της κοινωνίας και η επένδυση των κοινωνικών πόρων σε επωφελείς και παραγωγικές δραστηριότητες. Πέρα όμως από ιδεολογικούς κοινωνικοπολιτικούς προβληματισμούς το γεγονός ότι στα σύγχρονα οικονομικά συστήματα το αντίκρισμα του νομίσματος που κυκλοφορεί είναι στην ουσία η οικονομική παραγωγικότητα και βιωσιμότητα του συνόλου των μερών της κοινωνίας έχει σα αποτέλεσμα ότι ένα σύστημα σχεδιασμένο έτσι ώστε να οδηγεί μέσω του δανεισμού με μαθηματική ακρίβεια στην χρεοκοπία όλων των κυττάρων της κοινωνίας είναι καταδικασμένο να καταρρεύσει, οδηγώντας σε βίαιη κατάλυση όλων των κοινωνικών και πολιτικών δομών και διαδικασιών. Η ψευδαίσθηση της απόλυτης πολιτικής και οικονομικής ισχύος που ένα τέτοιο σύστημα πρόσκαιρα παρέχει σε μια μειοψηφία παραγόντων, που μπορούν να αποκομίσουν προσωρινά κέρδη από μια τέτοια διαδικασία, νομοτελειακά θα διαλυθεί όταν η γενική λειτουργική κατάρρευση της κοινωνίας αφαιρέσει κάθε αξία από αυτή την πολιτική και οικονομική ισχύ.
Στοχεύοντας σε ένα σύστημα βέλτιστης κοινωνικής ισορροπίας πρέπει στον πυρήνα του μηχανισμού να βρίσκεται η συνεχής διάχυση αγοραστικής δύναμης προς τη βάση της κοινωνίας και της οικονομίας, προστατεύοντάς την από την χρεοκοπία, αλλά και ταυτόχρονα να εξασφαλιστεί ότι η οικονομική διαδικασία θα επιτελεί με τη μέγιστη αποδοτικότητα την λειτουργία της επένδυσης του κοινωνικού κεφαλαίου με τρόπο επωφελή και αποδοτικό. Από τη μια μεριά θα πρέπει λοιπόν η απόδοση οικονομικής αξίας και χρηματικού κεφαλαίου σε επιχειρηματικές, κοινωνικές, κρατικές και άλλες δραστηριότητες να γίνεται μέσα σε ένα πλαίσιο ελεύθερης διαπραγμάτευσης και ελεύθερων αγορών. Πρέπει να υπάρχουν όσο το δυνατόν λιγότεροι περιορισμοί συμμετοχής, φορολόγηση και απαγορεύσεις. Έτσι το τελικό αποτέλεσμα θα είναι το προϊόν της κοινής συνισταμένης της συλλογικής ευφυΐας του κοινωνικού συνόλου και όχι μεμονωμένων παραγόντων και συμφερόντων του κρατικού ή επιχειρηματικού μηχανισμού. Από την άλλη μεριά θα πρέπει το κέρδος της παραγωγικής δραστηριότητας να διανέμεται με τρόπο δίκαιο αφενός σε αυτούς που άμεσα συντελούν την παραγωγή του αλλά και στη βάση της κοινωνίας η ευημερία της οποίας παρέχει το ουσιαστικό αντίκρισμα του νομίσματος που κυκλοφορεί. Διατηρώντας την βάση της κοινωνίας οικονομικά βιώσιμη διασφαλίζεται η αειφορική κερδοφορία της παραγωγικής δραστηριότητας και διατηρείται η αξία του νομίσματος.

Ο Χρηματοπιστωτικός μηχανισμός έκδοσης και κυκλοφορίας του Χρήματος (Τράπεζες, Χρηματιστήρια, Αγορές) είναι ο βασικός μοχλός μέσω του οποίου διανέμεται η οικονομική δύναμη. Σήμερα ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί συγκεντρωτικά αφαιρώντας αργά αλλά σταθερά οικονομική δύναμη από τη βάση και συγκεντρώνοντάς την σε ολοένα και λιγότερα χέρια. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αν και ο κόσμος μας σήμερα διοικείται σαν μια γιγάντια «επιχείρηση», μόνο λίγοι είναι μέτοχοι στα κέρδη και εισπράττουν «μέρισμα». Ένα δίκαιο Οικονομικό και Πολιτικό σύστημα θα πρέπει αφενός να έχει τα αναδιανεμητικά χαρακτηριστικά που απέτυχαν να δώσουν στους πολίτες οι εφαρμοσμένες αριστερές ιδεολογίες και αφετέρου την οικονομική αποτελεσματικότητα των ελεύθερων αγορών που σήμερα το εφαρμοσμένο καπιταλιστικό σύστημα χρησιμοποιεί ενάντια στα συμφέροντα της βάσης της κοινωνίας.

Η λειτουργία του Χρήματος

Προσπαθώντας να συνδυάσουμε τον αναδιανεμητικό χαρακτήρα με την οικονομική αποτελεσματικότητα, ιδανικότερο εργαλείο είναι το Χρηματοπιστωτικό σύστημα. Εξετάζοντας την λειτουργία του χρήματος στην κοινωνική διαδικασία βλέπουμε ότι το χρήμα έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά:

1. Ανταλλακτική λειτουργία που δίνει την δυνατότητα στον κάτοχό του να αποκτήσει αγαθά δίνοντας χρήματα.
2. Λειτουργία ως μονάδα μέτρησης που δίνει την δυνατότητα εκτίμησης της σχετικής αξίας μεταξύ αγαθών και υπηρεσιών και είναι σημαντικότατη για την λήψη αποφάσεων
3. Λειτουργία ως μέσο αποταμίευσης αξίας, όπου σημαντικό ρόλο παίζει η προσδοκία ότι ένα χρηματικό ποσό που αποταμιεύουμε σήμερα θα διατηρήσει την αγοραστική του ισχύ σε βάθος χρόνου.

Οι τρεις αυτές λειτουργίες είναι έντονα υποκειμενικές και στη βάση τους ενστικτώδεις και συνειρμικές. Επηρεάζονται όχι πάντα από την Κρατική ρύθμιση αλλά σε μικρότερο η μεγαλύτερο βαθμό και από συνθήκες προσφοράς και ζήτησης, νομικές ρυθμίσεις, ηθικές αξιολογήσεις και τις προσωπικές περιστάσεις του καθενός. Το χρήμα έτσι είναι το κατεξοχήν μέσο κοινωνικοποίησης αφού μέσα από την χρήση του ολοκληρώνονται όλες οι λειτουργίες της κοινωνίας. Η κατοχή του δίνει την δυνατότητα στο άτομο να χρησιμοποιήσει κοινωνικούς πόρους για λογαριασμό του. Η οικονομική δύναμη λοιπόν είναι συνώνυμη της πολιτικής εξουσίας άσχετα με τον νομικό χαρακτήρα της πολιτειακής οργάνωσης. Η οικονομική δύναμη είναι αυτή που καθορίζει την κοινωνική πορεία.

Χρήμα και Οικονομική Διαδικασία

Ο καθορισμός αυτός της κοινωνικής πορείας γίνεται μέσα από την οικονομική διαδικασία, όπου αποδίδοντας χρηματική αξία σε προϊόντα και υπηρεσίες οι κοινωνίες καθορίζουν την συλλογική τους κατεύθυνση και εξέλιξη. Μέσω της διάθεσης της αγοραστικής τους δύναμης σε προϊόντα και υπηρεσίες οι πολίτες και άλλοι κοινωνικοί και οικονομικοί φορείς “ψηφίζουν” καθημερινά για την κατεύθυνση της κοινωνικής πορείας. Όσο μεγαλύτερη η αγοραστική δύναμη τόσο μεγαλύτερη η συμμετοχή στην διαμόρφωση του κοινωνικού γίγνεσθαι. Όσο πιο πολύ μοιράζεται η αγοραστική δύναμη προς τη βάση, τόσο πιο δημοκρατική είναι η κοινωνία και αντίστροφα όσο η αγοραστική δύναμη συγκεντρώνεται, τόσο η δημοκρατικότητα μειώνεται.
Ο τρόπος που το χρήμα προσδιορίζει την κοινωνική κατεύθυνση είναι με τη δυνατότητά του να αποδίδει καρπούς όταν χρησιμοποιείται επωφελώς με επιτυχημένο σχεδιασμό μέσα στην οικονομική διαδικασία αλλά και να οδηγείται σε απώλεια όταν τίθεται σε ανώφελη χρήση με αποτυχημένο σχεδιασμό. Μέσω της κερδοφορίας των επιτυχημένων δραστηριοτήτων και της χρεοκοπίας των αποτυχημένων οριοθετείται η κατεύθυνση της κοινωνίας ως συνόλου. Η πολιτική εξουσία αναπόφευκτα έχει την δυνατότητα να επηρεάζει τις οικονομικές αποφάσεις και τον τρόπο που επενδύεται και διακινείται το κοινωνικό κεφάλαιο. Όταν η πολιτική εξουσία δεν διαχειρίζεται σωστά την δυνατότητα αυτή και προβαίνει σε οικονομικά αποτυχημένες επιλογές οδηγεί σε απώλεια κοινωνικού κεφαλαίου και επιβλαβείς κοινωνικά κατευθύνσεις. Όταν η πολιτική εξουσία με τις επιλογές της συντελεί στην διάχυση της οικονομικής δύναμης προς τη βάση, τότε είναι δημοκρατική, στην αντίθετη περίπτωση συγκεντρωτική.
Π.χ. σήμερα η απόδοση σημαντικής χρηματικής αξίας στην οικοδόμηση και την αυτοκίνηση μπορούμε να πούμε ότι είναι χαρακτηριστικό μιας συλλογικής κοινωνικής πορείας προς ένα μοντέλο τρόπου ζωής. Αυτή η πορεία και απόδοση χρηματικής αξίας επηρεάζεται από τη σχετική νομοθεσία, προσφορά και ζήτηση, ηθικές και κοινωνικές αξιολογήσεις, ΜΜΕ.

Χρήμα και Κοινωνική Πορεία

Μπορούμε να κάνουμε διάκριση μεταξύ δύο τρόπων με τους οποίους το χρήμα αποδίδει καρπούς προσδίδοντας συγχρόνως και κοινωνική βαρύτητα στη χρήση του:
1. Με την συμμετοχή σε αγορές αγαθών και υπηρεσιών όταν επιτυγχάνονται πωλήσεις σε τιμή υψηλότερη του κόστους παραγωγής
2. Με τον δανεισμό του ίδιου του χρήματος ως αγαθού.

1. Αγορές αγαθών

Στο βαθμό που χρησιμοποιείται κάποια χρηματική μονάδα και μπορεί να τους αποδοθεί χρηματική αξία, όλες οι κοινωνικές δραστηριότητες κρατικές, ιδιωτικές ή συλλογικές μπορούμε να πούμε ότι υπόκεινται στην δοκιμασία της οικονομικής βιωσιμότητας. Σε ένα περιβάλλον όπου κυκλοφορεί χρήμα για την αγορά υλικών και μη αγαθών και όπου όλοι οι συμμετέχοντες ξεκινούν με μια δεδομένη αγοραστική δύναμη είναι αναπόφευκτο ότι οι επιτυχημένες και κερδοφόρες δραστηριότητες θα αφαιρούν αγοραστική δύναμη από τις μη επιτυχημένες και ζημιογόνες. Δεν είναι δυνατόν να υπάρξει κέρδος κάπου χωρίς να υπάρξει απώλεια κάπου αλλού, ίσως όχι σε αριθμητικά μεγέθη αλλά σίγουρα σε αγοραστική δύναμη. Έτσι, μέσω της κερδοφορίας των επιτυχημένων δραστηριοτήτων και της χρεοκοπίας των αποτυχημένων οριοθετείται η κατεύθυνση της κοινωνίας ως συνόλου.

2. Το χρήμα ως αγαθό

Το χρήμα ως αγαθό μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος μπορεί να αποδώσει άμεσα καρπούς μέσω του επιτοκίου δανεισμού και των κεφαλαιουχικών κερδών. Η οικονομική δραστηριότητα του δανεισμού και της επένδυσης υπόκειται και αυτή στην δοκιμασία της βιωσιμότητας διότι πρέπει να διασφαλίζεται η επένδυση του δανειζομένου κεφαλαίου σε επιτυχημένη και επικερδή οικονομική δραστηριότητα ώστε να εισπράττονται τόκοι και να επιστραφεί ακέραιο το αρχικό ποσό. Πρέπει να υπάρχει υγιές νομικό πλαίσιο εξαναγκασμού της πληρωμής ή και επαρκές αντίκρισμα προς υποθήκευση. Ο μηχανισμός αυτός κατέχει καίριο ρόλο στην κατεύθυνση της πορείας της κοινωνίας καθώς αποτελεί τον ουσιαστικό φορέα απόδοσης χρηματικής αξίας σε αγαθά και υπηρεσίες. Μια επιχείρηση που καταφέρνει να απόσβεση το αρχικό κεφάλαιο που δανείστηκε και να αποφέρει και επιπλέον κεφάλαιο ως τόκους είναι οικονομικά βιώσιμη και επιτυχής. Στις σύγχρονες κοινωνίες ο χρηματοπιστωτικός και Τραπεζικός τομέας έχει την επιπλέον ευθύνη και εξουσία της δημιουργίας νέου χρήματος (διυλίζοντας αντίστοιχα την αγοραστική δύναμη των υπόλοιπων κοινωνικών φορέων, στους οποίους μπορεί έτσι να μεταφέρει τις απώλειές του και να εξασφαλίσει την θεσμοθετημένη κερδοφορία του), από το οποίο νέο χρήμα μάλιστα εισπράττει τόκους και προμήθειες. Όταν κατευθύνει το κεφάλαιο προς κοινωνικά επωφελείς και οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες αποτελεί παράγοντα κοινωνικής προόδου. Όταν κατευθύνει το κεφάλαιο προς κοινωνικά επιβλαβείς και μη βιώσιμες δραστηριότητες αναστέλλει την κοινωνική πρόοδο. Το ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας και το χρήμα συμμετέχει στην αγορά μαζί με άλλα αγαθά και κοινωνικούς φορείς σημαίνει ότι η συνεχής, απρόσκοπτη και στην ουσία θεσμοθετημένη κερδοφορία του οδηγεί στην σταθερή αφαίρεση αγοραστικής δύναμης από τα υπόλοιπα μέρη της κοινωνίας (συμπεριλαμβανόμενου και του Κράτους) και την συγκέντρωσή της στα χέρια του. Συμβαίνει μάλιστα το παράδοξο ότι όσο περισσότερο καινούργιο χρήμα δανείζεται για να επενδυθεί σε μη οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες διυλίζοντας την αγοραστική δύναμη των άλλων κοινωνικών φορέων οι οποίοι επωμίζονται έτσι και την τελική απώλεια του κεφαλαίου, τόσο πιο αποδοτική είναι αντίστοιχα η μεταφορά αγοραστικής δύναμης στον χρηματοπιστωτικό τομέα μέσω της είσπραξης τόκων, προμηθειών και συγκέντρωσης υποθηκευμένων και κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων.

Συγκέντρωση και Διανομή Οικονομικής Δύναμης

Η οικονομική διαδικασία έτσι μπορεί να θεωρηθεί σαν μία αέναη διαδικασία αναδιανομής της αγοραστικής δύναμης ανάμεσα στους διάφορους τομείς δραστηριότητας και ανάμεσα στα μέρη της κοινωνίας. Είναι η κατεξοχήν διαδικασία διακίνησης πολιτικής ισχύος. Το Χρηματοπιστωτικό σύστημα όπως λειτουργεί σήμερα οδηγεί στην συγκέντρωση της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας και όχι στην αναδιανομή της.
Ο χαρακτήρας του χρήματος και του μηχανισμού κυκλοφορίας του ως πρωταρχικού συνεκτικού δομικού στοιχείου της κοινωνικής οργάνωσης καθιστά τον χρηματοπιστωτικό τομέα κύριο φορέα εξουσίας και την αντιμετώπιση και τον χειρισμό του ευαίσθητο θέμα για κάθε μορφή πολιτικής οργάνωσης. Εάν αφεθεί ο χρηματοπιστωτικός τομέας ως σύνολο εκτεθειμένος στον κίνδυνο της χρεοκοπίας όπως κάθε άλλος φορέας της οικονομικής διαδικασίας, κινδυνεύει άμεσα η ίδια η συνοχή του κοινωνικού ιστού. Εάν από την άλλη προστατευθεί μέσω άμεσης κρατικής παρέμβασης και χρηματοδότησης από τις συνέπειες των λαθών του, που είναι αναπόφευκτα σε κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, τότε αποκτά μέσα από την θεσμοθετημένη εξασφάλιση της κερδοφορίας του την δυνατότητα άλωσης κάθε πολιτικού και κοινωνικού θεσμού μέσω της συγκέντρωσης της αγοραστικής δύναμης, αφαιρώντας την από τα χέρια όλων των άλλων κοινωνικών φορέων. Στην δεύτερη αυτή περίπτωση μάλιστα του παρέχεται και άμεσο κίνητρο κατασπατάλησης κοινωνικών πόρων και κεφαλαίου σε μη βιώσιμες και επιβλαβείς χρήσεις προκειμένου να καρπωθεί τους τόκους, προμήθειες και υποθηκευμένα περιουσιακά στοιχεία χωρίς να επωμιστεί το βάρος της απώλειας του κεφαλαίου. Η πολιτική διαδικασία αναπόφευκτα σε κάθε συγκυρία καλείται να λάβει θέση και να «ισορροπήσει» ανάμεσα στις δύο αυτές κατευθύνσεις.
Μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα ακολουθήθηκε το πρώτο σύστημα με περιοδικές χρεοκοπίες τραπεζών και καταρρεύσεις που δημιούργησαν τρομερά κοινωνικά προβλήματα και ανισότητες. Από τις αρχές του 20ου αιώνα εφαρμόζεται το δεύτερο σύστημα και σήμερα το αποτέλεσμα είναι η συγκέντρωση όχι μόνο της αγοραστικής δύναμης αλλά και της πολιτικής εξουσίας σε πολύ λίγα χέρια που ελέγχουν τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Πέρα από κάθε επιμέρους κοινωνικό και οικονομικό πρόγραμμα που μπορεί να προταθεί, είναι επιτακτική η ανάγκη να αναθεωρήσουμε τον τρόπο λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού τομέα. Θα πρέπει να οργανωθεί η λειτουργία του έτσι ώστε να μην οδηγεί στην συγκέντρωση της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας σε λίγα χέρια και την ανάλωση κοινωνικού κεφαλαίου σε επιβλαβείς, μη βιώσιμες και συγκεντρωτικές δραστηριότητες (όπως εξοπλισμοί, υπερκατανάλωση, υπερανοικοδόμηση κλπ). Πρέπει αντίθετα να χρησιμοποιηθεί ως μέσο διάχυσης της οικονομικής ισχύος προς τα κάτω. Η κερδοφορία του χρηματοπιστωτικού τομέα, στο βαθμό που θεσμοθετείται και επιτυγχάνεται με κρατική στήριξη και κόστος και στο βαθμό που ουσιαστικό αντίκρισμα του νομίσματος που κυκλοφορεί είναι οι κοινωνικοί πόροι πρέπει να αντιμετωπίζεται ως κοινωνικό αγαθό και να διανέμεται ισότιμα, διαχέοντας συνέχεια την αγοραστική δύναμη που συγκεντρώνει προς τη βάση.

Η διακίνηση και διαμόρφωση της αγοραστικής δύναμης επιτελείται μέσα από δύο βασικούς μηχανισμούς:
1. Τα Χρηματιστήρια Αξιών (όπου αποτιμάται η οικονομική αξία οικονομικών δραστηριοτήτων και εμπορευμάτων)
2. Τις καθεαυτό Πιστωτικές Αγορές (όπου διατίθενται άμεσα κεφάλαια με πίστωση).

Η απομάκρυνση της οικονομικής ισχύος σήμερα από την βάση της κοινωνίας (που καθεαυτή επιτεύχθηκε μέσα από αυτούς τους μηχανισμούς) έχει σαν αποτέλεσμα οι παραπάνω μηχανισμοί να οδηγούν την επένδυση κοινωνικών πόρων σε δραστηριότητες που αντιστρατεύονται τα συμφέροντά της (συγκέντρωση κεφαλαίου, υπερκατανάλωση, εξοπλισμοί, ενεργειακή σπατάλη, χρηματιστηριακές και άλλες «φούσκες» κλπ) και την στέρηση πόρων από επωφελείς για την παγκόσμια κοινωνική βάση δραστηριότητες (παιδεία, υγεία, στέγαση, σίτιση). Η επαναφορά οικονομικής ισχύος στη βάση μπορεί να επιτευχθεί βιώσιμα και με διάρκεια μόνο μέσα από τους ίδιους μηχανισμούς, αρκεί να μεταρρυθμισθεί κατάλληλα το λειτουργικό τους πλαίσιο ώστε να αναδιανέμεται μέρος των κερδών συνέχεια προς την βάση..

ΥΓ: Στο βαθμό που τα παραπάνω χρησιμοποιηθούν για οποιοδήποτε σκοπό, δημοσιεύονται υπό την ανοιχτή άδεια
http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.el