czubul

Του Κώστα Βέργου

Οι Τράπεζες είναι εταιρείες. Οι εταιρείες έχουν ως κύριο σκοπό τους το κέρδος. Είναι επομένως αναγκαιότητα για τις τράπεζες να κάνουν κερδοφόρες εργασίες. Σε τι βαθμό όμως μπορεί κάποιος να κερδίζει υπό αντίξοες συνθήκες;

Εάν μία εμπορική εταιρεία κερδίζει χρήματα αγοράζοντας κάτι φτηνά και πουλώντας ακριβότερα, οι τράπεζες κερδίζουν χρησιμοποιώντας κεφάλαια κάποιων για να δανείζουν κάποιους άλλους. Ενώ κανονικές εταιρείες, συνήθως τα μισά από τα κεφάλαια ανήκουν στο μέτοχο, και τα υπόλοιπα μισά είναι δανεικά (ξένα), δηλαδή υπάρχει μόχλευση (ενεργητικό/ίδια κεφάλαια) 2 προς 1, στις τράπεζες το 5%-10% είναι δικά τους, το υπόλοιπο 90%-95% είναι ξένα, δηλαδή η μόχλευση είναι περίπου 15. Αν οι τράπεζες ζούσαν από τόκους μόνο, και όλο τους το ενεργητικό πήγαινε σε χορηγήσεις, τότε με 3% καθαρή διαφορά επιτοκίων καταθέσεως και χορηγήσεων θα μπορούσαν να έχουν απόδοση κεφαλαίων 3%*15=45%. Επειδή, όμως υπάρχουν και άλλα έξοδα, και είναι δύσκολο να χρεώνει κάποιος 3% διαφορά, οι τράπεζες έχουν επινοήσει και άλλα μέσα βιοπορισμού, όπως τις συναφείς προς δάνεια και καταθέσεις χρεώσεις (fees), έσοδα από συναλλαγές σε χρηματιστηριακά προϊόντα (ομόλογα, μετοχές, παράγωγα προϊόντα) αλλά και προϊόντα εκτός ισολογισμού. Αν θέλετε, για παράδειγμα, να πάρετε ένα έργο του δημοσίου και είστε κατασκευαστική εταιρεία, χρειάζεστε μία εγγυητική επιστολή. Πληρώνετε, π.χ. 3.000 ευρώ και η Τράπεζα εγγυάται ότι αν ένα έργο δεν πραγματοποιηθεί θα πληρώσει το σύνολο της αξίας ενός έργου 1.000.000 ευρώ. Έτσι, σε καλές εποχές, η Τράπεζα βγάζει χρήματα από παντού. Από τόκους δανείων, από προμήθειες καταθέσεων, από αγοραπωλησίες μετοχών και ομολόγων, και από εγγυήσεις για κινδύνους που δεν θα έλθουν. Αυτός είναι ο μαγικός κόσμος του κέρδους όταν οι εποχές είναι καλές.

Τι αλλάζει στις «κακές εποχές»

Τι γίνεται όμως στις κακές εποχές; Τι γίνεται όταν οι κίνδυνοι μεγαλώνουν, όταν ο δανειζόμενος αδυνατεί να αποπληρώσει το δάνειο; Όταν οι μετοχές βγάζουν ζημιές; Όταν οι εγγυήσεις πρέπει να πληρωθούν από την τράπεζα διότι η κατασκευαστική εταιρεία, ή ο εργολάβος, χρεοκόπησε και η τράπεζα πρέπει να πληρώσει το ποσόν της εγγύησης στο Ελληνικό δημόσιο; Τότε, η τράπεζα «μαζεύεται». Αν σε μία εταιρεία με τζίρο 100 ευρώ ετήσια, δάνειζε 50 ευρώ με επιτόκιο 5%, τώρα η Τράπεζα θα δανείσει 25 ευρώ με επιτόκιο 6% ή 7%. Τα δάνεια μειώνονται, και τα επιτόκια αυξάνονται. Το πρόβλημα όμως δεν είναι οι Τράπεζες. Το ζήτημα είναι ότι σε μία εποχή οικονομικής στενότητας, τότε και ιδίως τότε οι υπόλοιπες εταιρείες (βιομηχανικές, εμπορικές, υπηρεσιών) χρειάζονται επιπλέον δανεισμό.

Οι εταιρείες χρεοκοπούν όχι από έλλειψη κεφαλαίων ή κερδών, αλλά επειδή κάποια χρονική στιγμή, κάποιο βροχερό απόγευμα, δεν μπορούν να πληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Τότε «σκάνε» οι επιταγές, οι δικαστικοί κλητήρες επιδοτούν εξώδικα, δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία και τοποθετείται το νέο πασίγνωστο σήμα της εταιρείας, μπροστά στην πόρτα: το γνωστό «λουκέτο». Όταν μία εταιρεία κλείνει, αφήνει «κανόνι» όπως λένε στην αγορά, δηλαδή απλήρωτες υποχρεώσεις. Από το κανόνι ενός μεγάλου πελάτη, ή από πολλά κανόνια μικρών πελατών, μπορεί να χρεοκοπήσει ένας προμηθευτής. Επομένως, η χρεοκοπία μπορεί να είναι αλυσιδωτή. Για αυτό, σε περιόδους που η ζήτηση είναι ασθενής, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται η ρευστότητα στην αγορά.

Υπάρχει κρίση; Αν ναι, πόσο μεγάλη;

Υπάρχει όμως ανάγκη διασφάλισης ρευστότητας στην αγορά; Υπάρχει κρίση; Τα τηλεοπτικά κανάλια κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο μας έχουν κυριολεκτικά βομβαρδίσει με ειδήσεις για κρίση στις ΗΠΑ, αλλά στην Ελλάδα λίγα έχουμε δει. Τι συμβαίνει; Η Ελλάδα δεν έχει μαγικές αντοχές που την διασφαλίζουν από την διεθνή κρίση. Απλώς έχει το προνόμιο καλύτερων ρυθμών ανάπτυξης λόγω επενδύσεων παλαιοτέρων ετών (Ολυμπιακά έργα, κοινοτικά έργα υποδομής) και λόγω του περιφερειακού της ρόλου στην διεθνή ανάπτυξη. Τα οικονομικά φαινόμενα πρώτα εμφανίζονται στις ΗΠΑ, 9 μήνες μετά τις ΗΠΑ εμφανίζονται στις μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες, και 3 μήνες μετά τις μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες έρχονται στην Ελλάδα. Αυτό δείχνει η οικονομική ιστορία των τελευταίων 100 ετών. Το κραχ των ΗΠΑ το 1928 ήρθε στην Ελλάδα πολύ αργότερα, το ίδιο με την κρίση του 1979. Πόσο μεγάλη όμως θα είναι η κρίση; Το άσχημο σενάριο προβλέπει ότι η μαύρη εικόνα του 2008 θα διαρκέσει για πολλά χρόνια, όπως στην ύφεση του 1930. Υπάρχουν ομοιότητες, όπως για παράδειγμα η ύπαρξη τότε και τώρα σημαντικής οικονομικής ανισότητας στην Αμερικάνικη οικονομία. Η σχέση εταιρικών κερδών προς τον μέσο μισθό ανατράπηκε κατά τα τελευταία 25 έτη, ώστε σήμερα τα κέρδη έχουν 3 φορές εκείνη την αναλογία. Αν δεν αποκατασταθεί επομένως, η μέση αγοραστική δύναμη, το σύστημα αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο της κατάρρευσης. Όμως, υπάρχει εξαγγελία σχεδίου δημιουργίας θέσεων εργασίας από τον νέο πρόεδρο Μ. Ομπάμα και έχει προηγηθεί το σχέδιο της κυβ. Τζ. Μπους για τις Τράπεζες. Γενικά, υπάρχει ενδιαφέρον για την παρέμβαση στο αναπτυξιακό μοντέλο, κάτι που έλειπε το 1930. Θα μπορούσε, επομένως, κάποιος βάσιμα να υποθέσει ότι τα σημερινά δεδομένα προσομοιάζουν με την περίοδο 1958-1960 και με το 1980-1982. Αν ισχύσει το σενάριο περιόδου 1958-60, οι Αμερικάνικες εταιρείες θα ανακάμψουν σε κερδοφορία από το πρώτο εξάμηνο του 2009, με την Ευρώπη να συνεχίζει ζημιές μέχρι το τρίτο τρίμηνο. Αν ισχύσει το σενάριο 1980-82, η κρίση θα κρατήσει ως το τέλος του 2009 στις ΗΠΑ, ενώ θα συνεχιστεί η μείωση κερδών στην Ευρώπη σε όλο το 2009 και τις αρχές του 2010. Με εταιρείες σε κρίση, θα πρέπει να περιμένουμε για τις τράπεζες να έχουν 2-3 έτη πτωτικών κερδών. Μελετώντας την ιστορία, θα ήταν λογικό ότι το 2010 τα κέρδη των Ελληνικών Τραπεζών θα είναι ίσως περίπου το 1/3 εκείνων του 2007. Υπό αυτή την έννοια, η πρόσφατη έκθεση-σοκ ξένου επενδυτικού οίκου ίσως δεν είναι γενικά (στο σύνολό της) αποτέλεσμα χοντροκομμένης παρέμβασης, αλλά μάλλον ειλικρινής εκτίμηση του μέλλοντος των κερδών του Ελληνικού τραπεζικού κλάδου σε βάθος χρόνου.

Γιατί οι τράπεζες οδεύουν προς κρατικοποιήσεις;

Σε κάθε περίπτωση, θα απαιτηθούν σοβαρά μέτρα παρέμβασης στην οικονομία, παγκοσμίως. Πρέπει να διασφαλιστεί η ρευστότητα στην αγορά. Οι χιλιάδες ελληνικές επιχειρήσεις πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν τα δάνειά τους κανονικά και οι 6 εκατ. καταναλωτές να έχουν εργασία ώστε να μπορούν να αποπληρώνουν όλοι δάνεια, κάρτες και στεγαστικά, και όλοι μαζί να συντηρούνται ώστε οι τράπεζες να έχουν έσοδα. Πώς όμως αυτά θα διασφαλιστούν από τις τράπεζες; Γίνεται να διασφαλιστεί κάτι τέτοιο; Η απάντηση είναι πως όχι. Ούτε κανένας μπορεί να υποχρεώσει τις τράπεζες να δανείζουν όπως δάνειζαν πριν, ούτε αυτές θα το κάνουν οικειοθελώς. Η επιδότηση χρυσοπληρωμένων (golden boys) μεγαλοτραπεζιτών επιτείνει το πρόβλημα, διότι ακριβώς οι επιχειρηματικές πρακτικές αυτών των «χρυσών παιδιών» οδήγησαν σε κατάρρευση τις τράπεζες, ωθώντας και τον τελευταίο τραπεζοϋπάλληλο από τον Μητσάρα του υποκαταστήματος ως τον Karviel του dealing room στο κυνήγι του ζημιογόνου θησαυρού. Οι Τράπεζες θα χρειάζονται αυξημένα χρήματα, καθώς τα κεφάλαιά τους θα μηδενίζονται από τις αυξανόμενες χρεοκοπίες των εταιρειών που έχουν δανείσει και των άλλων κινδύνων (εγγυητικές κλπ.) που έχουν αναλάβει. Όπως στις ΗΠΑ τα κέρδη τραπεζών άρχισαν να μειώνονται στο τέλος του 2007, αλλά το 2008 άρχισαν χρεοκοπίες, έτσι στην Ελλάδα, λόγω καθυστέρησης, τα κέρδη τραπεζών θα αρχίσουν να μειώνονται από τα τέλη του 2008 και το 2009 θα υπάρχουν σοβαρά ζητήματα στις τράπεζες.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο εξωτερικό είναι αντιληπτό πλέον, ότι το κλειδί στην αντιμετώπιση της κρίσης είναι ο έλεγχος του τραπεζικού συστήματος από το κράτος. Ήδη, (όπως στο παρελθόν στη χώρα μας π.χ. κυβέρνηση Καραμανλή σε παλιότερους καιρούς) ξεκίνησαν κρατικοποιήσεις τραπεζών, καθώς ο ασφαλέστερος τρόπος για να εφαρμόσει το κράτος πολιτική βοήθειας των εμπορικών και βιομηχανικών εταιρειών μέσω τραπεζών είναι όταν έχει την διοίκηση και τις μετοχές των τραπεζών αυτών. Καθώς το κόστος της «τρύπας» του συστήματος αυξάνει κάθε εξάμηνο κατά 50%, αν 40 δισ. ευρώ θα φτάσουν σήμερα (που ακόμη δεν έχει φτάσει η κρίση) για κρατικοποιήσεις και την ενίσχυση κεφαλαίων του συστήματος, σε 9 μήνες ίσως 100 δισ. θα είναι λίγα. Χρειάζεται, επομένως, θάρρος και ταχύτητα από τον νέο αξιόλογο υπουργό Οικονομικών, στον οποίο η νέα αγορά ελπίζει, και σωστά, πριν ο αυξανόμενος «λογαριασμός» χρεοκοπίας πνίξει την Ελληνική οικονομία και το σύνολο του οικονομικού μας συστήματος.

* Κωνσταντίνος Βέργος, PhD – Υπεύθυνος Τμήματος Ανάλυσης Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ (www.cyclos.gr)
Πρόεδρος Ελληνικής Ένωσης Πιστοποιημένων Αναλυτών(ΕΕΠΑΜΑ)

* * Το παρόν δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός για επενδύσεις.

πηγή http://www.capital.gr/news.asp?Details=660922

Οι Οικολόγοι Πράσινοι καταθέτουν για διάλογο τις προτάσεις τους για την Παιδεία

Η ελληνική Παιδεία χρειάζεται εκπαιδευτικές μεθόδους που να προωθούν την κριτική σκέψη και όχι την απομνημόνευση, την απόκτηση δεξιοτήτων και όχι τη συσσώρευση γνώσεων, αύξηση των δαπανών, πράσινα σχολεία, με ενεργό συμμετοχή των μαθητών και των εκπαιδευτικών και σε αλληλεπίδραση με τις γύρω τους κοινότητες, δικαίωμα επιλογής μαθημάτων και ελεύθερο χρόνο για τους μαθητές.

Εν όψει της προ ημερησίας διατάξεως συζήτησης για την Παιδεία στη Βουλή, οι Οικολόγοι Πράσινοι καταθέτουν για διάλογο τις προτάσεις τους πάνω στο τεράστιο αυτό θέμα, με όση σαφήνεια και συντομία είναι δυνατόν, και αφορούν το Πρωτοβάθμιο και Δευτεροβάθμιο επίπεδο.

Οι βασικές αρχές μιας εκπαιδευτικές μεταρρύθμισης πρέπει να εστιάζονται στα εξής:

· Το σχολείο να γίνει πιο ελκυστικό για τους μαθητές, με αλλαγές στο περιεχόμενο και τις μεθόδους εκπαίδευσης.

· Η εκπαιδευτική διαδικασία να επικεντρώνει περισσότερο στην ανάπτυξη της συνολικής προσωπικότητας των μαθητών, ώστε να γίνουν ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες.

· Οι εκπαιδευτικοί να λειτουργούν ως εμψυχωτές της εκπαιδευτικής ομάδας και όχι ως απόλυτοι άρχοντες της τάξης ή και αποστασιοποιημένοι «υπάλληλοι» που κρίνονται ίσως και με κομματικά κριτήρια.

· Οι μαθητές να αντιμετωπίζονται ως υποκείμενα που συν-διαμορφώνουν τη διαδικασία εκπαίδευσής τους και να έχουν λόγο και για τα άλλα θέματα που τους απασχολούν ως νέους και πολίτες.

· Το «μάθημα» πρέπει να είναι συμμετοχικό και να αξιοποιεί την έρευνα, την αναζήτηση, την παρατήρηση και όχι απλώς την αποστήθιση.

· Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να στραφεί σε νέες μεθόδους, ώστε η απόσταση εκπαιδευτικού – μαθητή να μειωθεί, να καλλιεργηθεί πνεύμα ομαδικής δουλειάς, που αναδεικνύει όμως και τις προσωπικότητες.

· Η εκπαιδευτική πολιτική και καθημερινότητα να λαμβάνει υπόψη ότι οι μαθητές είναι ευαίσθητα άτομα με πολλές ανάγκες, χρειάζονται να παίξουν, να νοιώσουν τρυφερότητα, να αγαπήσουν, να μάθουν με σωστό και δημιουργικό τρόπο, να αμφισβητήσουν, να δημιουργήσουν, να εκφραστούν.

· Τα ίδια τα σχολεία θα πρέπει να είναι ο πυρήνας της προσπάθειας για οικολογική αναγέννηση της γειτονιάς και των πόλεων μας και όχι παράδειγμα προς αποφυγή.

Παρά την ιστορικά μεγάλη αξία που δίνουν οι Έλληνες πολίτες στην Παιδεία, οι ελληνικές κυβερνήσεις απέτυχαν παταγωδώς να δημιουργήσουν ένα στοιχειωδώς αξιοπρεπές εκπαιδευτικό σύστημα, που, εκτός από την απόκτηση γνώσεων, να ενθαρρύνει την κριτική σκέψη, να βελτιώνει τις ικανότητες και δεξιότητες του σύγχρονου πολίτη, να δημιουργεί ευκαιρίες διαλόγου και συμμετοχής σε όλα τα επίπεδα της σχολικής ζωής, διαμορφώνοντας έτσι σταθερές βάσεις για την ελληνική δημοκρατία. Αντίθετα, οι προτεινόμενες αλλαγές στο εξεταστικό για την πρόσβαση στα ΑΕΙ λειτουργούν στην κατεύθυνση της 16ωρης «πλήρους απασχόλησης» των μαθητών του Λυκείου, μιας και προβλέπουν επιπλέον μαθήματα το απόγευμα.

Σεβασμός στο μαθητή και στις πολλαπλές ανάγκες του

Το σημερινό εξαιρετικά αναποτελεσματικό εκπαιδευτικό σύστημα περιστρέφεται γύρω από τις εξετάσεις και την πρόσβαση στο Πανεπιστήμιο, υποβαθμίζοντας την ουσία της Παιδείας και εξοντώνει τους μαθητές, προσθέτοντας συνεχώς ατέλειωτες ώρες ανούσιων, συχνά, μαθημάτων και δασκαλοκεντρικών μεθόδων. Την ίδια στιγμή, μαθητές άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως οι Φιλανδοί, τα καταφέρνουν με λιγότερες ώρες μαθηματικών και πολύ περισσότερες καλλιτεχνικών μαθημάτων και με 5ωρα ωρολόγια προγράμματα αντί των δικών μας 7ωρων.

Ταυτόχρονα, πολλά σχολεία στεγάζονται σε άθλιες συνθήκες (υπόγεια, ενοικιαζόμενοι χώροι, χωρίσματα με γυψοσανίδες, ελλιπής φροντίδα των χώρων, έλλειψη αιθουσών και υποδομών, αμίαντος, διπλοβάρδια), οι νέες τεχνολογίες είναι κάτι καινούριο για πολλά σχολεία ή παντελώς άγνωστο για πολλά άλλα, οι μαθητές με τεράστιο, σε σχέση με το σώμα τους, φορτίο μέσα στις σχολικές τσάντες, περιορίζονται σε ρόλο παθητικού ακροατή ή παπαγάλου για τις αλλεπάλληλες εξετάσεις, τα μαθήματα όλα είναι υποχρεωτικά και η ελεύθερη επιλογή μαθημάτων από τους μαθητές απουσιάζει πλήρως, όπως και ο ελεύθερος χρόνος τους.

Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε χρόνο ξεσπούν αποχές και καταλήψεις σχολείων, αποτυπώνοντας την κρίση που διαπερνά το εκπαιδευτικό σύστημα.

Ποιος διαμορφώνει τις εξελίξεις στην Παιδεία

Η διαβόητη «παραπαιδεία» (ακατανόητη για τους υπόλοιπους Ευρωπαίους) ζει και βασιλεύει, η Διοίκηση της εκπαίδευσης από τη σχολική μονάδα έως τις διευθύνσεις των νομών και Περιφερειών παραδίδονται σε κομματικά στελέχη του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος, δημιουργώντας ένα ισχυρά κεντρικά ελεγχόμενο σύστημα, που εμφανώς δεν εμπιστεύεται τα μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας. Τα αναλυτικά προγράμματα πιέζουν ασφυκτικά εκπαιδευτικούς και μαθητές, χωρίς να αφήνουν περιθώρια για δημιουργικές πρωτοβουλίες σε κάθε σχολείο για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, την Αγωγή Υγείας και τα Πολιτιστικά θέματα.

Αποτελούν πια ενδημικά χαρακτηριστικά η συνεχής μείωση των δαπανών για την Παιδεία (η Ελλάδα είναι η τελευταία στην Ευρώπη και στις τελευταίες θέσεις του ΟΟΣΑ), η ανορθολογική διαχείριση των υπαρχόντων πόρων, οι απηρχαιωμένες παιδαγωγικές αντιλήψεις και η κυριαρχία της αναξιοκρατίας, με την υποστήριξη των κομμάτων που κυβέρνησαν στη χώρα μας. Η εδραιωμένη αναξιοπιστία, εμποδίζει το να βρεθούν τρόποι βελτίωσης της ποιότητας του εκπαιδευτικού έργου, χωρίς να καταρρακώνεται η προσωπικότητα των εκπαιδευτικών και να εξασφαλίζεται η ουσιαστική επιμόρφωσή τους.

Επιπλέον, φοβόμαστε ότι η εγκατάλειψη της δημόσιας εκπαίδευσης στα χέρια χορηγών και ιδιωτικών εταιρειών θα προκαλέσει απαράδεκτες καταστάσεις, σαν αυτές που έχουν δημιουργηθεί σε άλλες χώρες, με την ανάληψη σχολικών κυλικείων κι εστιατορίων από εταιρείες φαστ φουντ και την επιβολή λανθασμένων διατροφικών προτύπων, με τη συγγραφή βιβλίων Χημείας από πολυεθνικές εταιρείες χημικών, που θέτουν στο περιθώριο την πράσινη χημεία κ.ο.κ.

Να ανοίξουμε το σχολείο στην κοινωνία

Με τις ραγδαίες εξελίξεις στα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά /κλιματικά θέματα, το εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται να αποκτήσει γρήγορα αντανακλαστικά και ευελιξία, η γνώση να συνδυάζεται με κριτική στάση, η ομαδικότητα να εξισορροπείται με την ανάπτυξη της προσωπικότητας και των ξεχωριστών ικανοτήτων κάθε παιδιού. Βασικό ζητούμενο πλέον είναι η δυνατότητα των παιδιών να καταλαβαίνουν τι γίνεται σήμερα στον κόσμο και να παρεμβαίνουν με το δικό τους τρόπο.

Προτείνουμε να καθιερωθεί μια «μέρα ανοικτού στην κοινωνία σχολείου» κάθε εβδομάδα. Την μέρα αυτή οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί θα συζητάνε οργανωμένα, θα συνεργάζονται ισότιμα. Οι μαθητές θα παρουσιάζουν ομαδικές εργασίες για σύγχρονα θέματα, θα υπάρχει άμεση επαφή των μαθητών με τη φύση, θα συζητιούνται τα όνειρα και τα προβλήματα των νέων, θέματα ποιότητας ζωής, προστασίας του περιβάλλοντος, κοινωνικής υπευθυνότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γνωριμίας και διαλόγου των πολιτισμών, διατροφής, αναβάθμισης της πόλης, της γειτονιάς, του σχολείου. Αυτή η εμπειρία μπορεί να γίνει το καλύτερο «μάθημα». Αυτό το πείραμα (ανάλογες εμπειρίες υπάρχουν ήδη σε κάποιες χώρες) μπορεί να οδηγήσει -συγκροτημένα και μετά από αξιολόγηση – σε βαθιές αλλαγές του εκπαιδευτικού μοντέλου αλλά και σε ουσιαστική συμμετοχή των νέων στις κοινωνικές εξελίξεις. Οι μεθοδολογίες και η πολύχρονη εμπειρία της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, χιλιάδες εκπαιδευτικοί που είναι εξοικειωμένοι με παρόμοιους ρόλους καθώς και η κοινωνία των πολιτών και αξιόπιστες περιβαλλοντικές και κοινωνικές ΜΚΟ μπορούν να στηρίξουν μια παρόμοια «επανάσταση» στην εκπαίδευση.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι προτείνουν:

· Άμεση αύξηση δαπανών για την Παιδεία και αυστηρός έλεγχος για την ορθολογική διάθεσή τους, με αξιολόγηση των αποτελεσμάτων που επιτυγχάνονται με τους πόρους που διατίθενται. Επίλυση του κτιριακού, τόσο όσο προς την επάρκεια όσο και ως προς την ποιότητα. Μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τμήμα.

· Επανεξέταση του όγκου της διδακτέας ύλης, αναμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων και μείωση του κρατικού ελέγχου, προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης της φαντασίας και της δημιουργικότητας κι ενθάρρυνση της αλληλεπίδρασης του σχολείου με την τοπική κοινότητα, μέσα από την ενεργό συμμετοχή των μαθητών και των εκπαιδευτικών στα ζητήματα της περιοχής τους.

· Δικαίωμα στην επιλογή –δικαίωμα στον ελεύθερο χρόνο. Κατάργηση του μοναδικού σχολικού βιβλίου και μείωση του αριθμού των μαθημάτων ανά τάξη. Από το Δημοτικό μέχρι το Λύκειο και το Πανεπιστήμιο, κάθε μαθητής θα πρέπει να έχει αρκετό ελεύθερο χρόνο και το δικαίωμα να επιλέγει μαθήματα ανάλογα με τα ενδιαφέροντά του.

· Πράσινα σχολεία. Να δεσμευθούν οι υπεύθυνοι υπουργοί βάσει 10ετούς χρονοδιαγράμματος για κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των σχολείων με ήπιες μορφές ενέργειας και βιοκλιματική αρχιτεκτονική, εξοικονόμηση νερού, κήπους, χρώματα, υψηλή αισθητική, αυλές χωρίς τσιμέντο αλλά με χώμα, δέντρα και πράσινο. Οι νέες τεχνολογίες να μπουν σε κάθε αίθουσα, βιολογικά προϊόντα σε όλα τα σχολικά κυλικεία, μαγειρεμένο υγιεινό φαγητό σε όλα τα ολοήμερα.

· Νέες δομές, δημοκρατικότερη οργάνωση του σχολείου, άνοιγμά του στην κοινωνία και τις εξελίξεις, ώστε να επιτρέπουν σε μαθητές κι εκπαιδευτικούς να συναποφασίζουν για τα σημαντικά ζητήματα του σχολείου. Οι δημιουργικές δραστηριότητες όπως προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας και Πολιτιστικών να επεκταθούν με ταυτόχρονη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε εναλλακτικές μορφές διδασκαλίας. Τα στελέχη της εκπαίδευσης οφείλουν να εκλέγονται και όχι να διορίζονται. Ζητούμε να ιδρυθούν Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης σε όλα τα μεγάλα -τουλάχιστον- αστικά κέντρα και να εκπαιδευτεί το προσωπικό τους κατάλληλα.

· Κατάργηση των εισαγωγικών εξετάσεων και ταυτόχρονη θέσπιση αξιόπιστης ανώτερης εκπαίδευσης, με αποσυμφόρηση του δρόμου προς τα ΑΕΙ και ΤΕΙ

· Ολοήμερο σχολείο που να καλύπτει τις επιπλέον ανάγκες των μαθητών στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, μουσικών οργάνων κ.α., στην άθληση, στη στήριξη αδύνατων μαθητών με ενισχυτική διδασκαλία κ.α.

Τι είδους διάλογος

Για να προχωρήσουν όλα αυτά θα πρέπει να υπάρξει μια ευρύτατη διαβούλευση στη βάση της ελληνικής κοινωνίας σε τοπικό επίπεδο (κι όχι ένας διάλογος κωφών στην κορυφή), που να υποστηρίζεται από ένα ενεργό εκπαιδευτικό, μαθητικό και φοιτητικό κίνημα, με στόχο τη δημοκρατία στο σχολείο, το σεβασμό της διαφορετικότητας, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των εκπαιδευομένων και των εκπαιδευτικών, τη δημιουργία καλύτερων υποδομών σε κάθε σχολείο, τη μάθηση που έχει νόημα για τους μαθητές και για τη ζωή τους στο μέλλον. Η υπόθεση της Παιδείας είναι πρώτα απ’ όλα υπόθεση όλων αυτών που συμμετέχουν σε αυτήν. Δεν θέλουμε όμως έναν ακόμη διάλογο, που θα χρησιμοποιηθεί για να καταλαγιάσει τα πνεύματα και να καταλήξει στα συρτάρια κάποιου υπουργού, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν. Θέλουμε να δούμε να γίνονται πράξη οι προτάσεις και να αξιολογείται η εφαρμογή τους με στόχο τη βελτίωση τους.

Η οργή και η αμφισβήτηση που εκφράστηκε μετά τη δολοφονία του Αλέξη έδειξαν ξεκάθαρα πως οι τωρινοί έφηβοι έχουν θεμελιώδεις αντιρρήσεις για τον τρόπο με τον οποίο τους αντιμετωπίζει η πολιτεία, απορρίπτουν τη διαφθορά και το πελατειακό σύστημα, τον καταναλωτισμό και τον προκλητικό πλουτισμό πολιτικών και κοινωνικών παραγόντων. Προτείνουμε να ξεκινήσει μια διαδικασία «ακρόασης» των απόψεών τους, να σταματήσουν οι παιδαγωγικά απαράδεκτες και κοινωνικά αδιέξοδες κατασταλτικές μέθοδοι ενάντια σε μαθητές (π.χ. η προσαγωγή μαθητών σε δίκη με τον αντιτρομοκρατικό νόμο στη Λάρισα) και να τους εμπιστευθούμε περισσότερο, δίνοντάς τους ψήφο στα 16 και ενεργό ρόλο στο σχολείο. Απαιτείται δομημένος διάλογος από τα κάτω, που θα διαπεράσει όλες τις κοινωνικές λειτουργίες και θα οδηγήσει σε μια δημοκρατική και πολιτική αναγέννηση της χώρας.

Θέλουμε ένα σχολείο που να εμπνέει τους εκπαιδευτικούς αλλά να επικεντρώνεται στους μαθητές, γιατί είναι αυτοί που συνδέονται με ένα μοναδικό τρόπο με το μέλλον, όσο κανένας ενήλικας, που έχουν φαντασία, δημιουργικότητα και συχνά αναζητούν απεγνωσμένα ευκαιρίες για να αναλάβουν ευθύνες για τη ζωή τους και το μέλλον.

Ο καθηγητής Θεόδωρος Καρούνος σχολιάζει τις επαγγελίες της «ψηφιακής δημοκρατίας» και «ξορκίζει» τις ανεπιθύμητες για μερικούς προοπτικές της.

Η αλματώδης εξέλιξη του διαδικτύου, τόσο σε ζητήματα δομής όσο και περιεχομένου είναι συνδεδεμένη με την εμφάνιση του «ελεύθερου λογισμικού» και των κοινοτήτων που υποστηρίζουν την φιλοσοφία της ύπαρξής του.

Όταν χιλιάδες χρήστες-προγραμματιστές συγκροτούν κοινότητες εντός των οποίων μπορούν να μελετήσουν, να εκτελέσουν, να αντιγράψουν και να αναδιανείμουν λογισμικό ελεύθερα, χωρίς αυτό κατ’ ανάγκη να είναι και δωρεάν, τότε οι προοπτικές κοινωνικής οργάνωσης που διανοίγονται είναι εξαιρετικές.

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η υποχρέωση της επαναδιάθεσης του λογισμικού στην αγορά, με την αρχική άδεια που αποκτήθηκε είναι σημαντική», σχολιάζει ο κ. Καρούνος, πρόεδρος της Εταιρείας Ελεύθερου Λογισμικού/Λογισμικού Ανοικτού Κώδικα (ΕΕΛ/ΛΑΚ) και καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, υπογραμμίζοντας ότι η πρακτική της χρήσης λογισμικού ανοιχτού κώδικα και η μετέπειτα ιδιοποίησή του είναι ίδιον των υπανάπτυκτων αγορών.

«Κοινωνίες της αυτοοργάνωσης»

Αν κάποιος ήθελε να περιγράψει την φιλοσοφία του ελεύθερου λογισμικού και τα οφέλη που προκύπτουν από αυτήν, τότε το κυρίαρχο δομικό στοιχείο είναι η αυτοοργάνωση.

Από την στιγμή που δίδεται η ελευθερία στον χρήστη να τροποποιήσει κάποιο πρόγραμμα χωρίς τον «καταναγκασμό» της λήψης άδειας και την υποβολή οικονομικού αντίτιμου για αναπαραγωγή, η έννοια της ατομικής δημιουργίας περιέρχεται στα χέρια της κοινότητας.

Οποιαδήποτε αλλαγή γίνεται στον εκάστοτε κώδικα, συμβάλει στην απρόσκοπτη διάδοση της γνώσης με γνώμονα το κοινό συμφέρον. Σύμφωνα με τον κ. Καρούνο, η χρήση και οι πόροι του ελεύθερου λογισμικού κατευθύνονται στη βελτίωση του συστήματος και όχι στην επώδυνη αγορά αδειών, όπως της συμφωνίας του Ελληνικού Δημοσίου με την Microsoft για το λειτουργικό των Windows.

«Η εκπαίδευση ταιριάζει με τη φιλοσοφία του Ανοιχτού Λογισμικού διότι η διαδικασία της μάθησης είναι μια ανοιχτή διαδικασία όπου η γνώση διαδίδεται, συμβάλλοντας έτσι στην εξέλιξη», εξηγεί ο κ. Καρούνος και απαντά στο πως είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί το κύρος και η «αυθεντία» του δασκάλου-καθηγητή.

«Παρακολουθώντας αρκετά συνέδρια την περασμένη δεκαετία στο εξωτερικό, είδα ότι αρκετοί καθηγητές είχαν βρει ‘συνεργάτες’ στο χώρο των μαθητών. Για παράδειγμα, μια καθηγήτρια στο Tέξας άφηνε τους καλούς μαθητές, μέσα από μια mailing list, να δίνουν απαντήσεις σε δύσκολες ερωτήσεις -που ούτε και η ίδια μπορούσε- στους συμμαθητές τους. Παρόλο που αρκετές φορές τέθηκε ζήτημα κύρους, η ίδια καθηγήτρια θεωρούσε ότι ο ρόλος της ως ‘προπονήτριας’ της όλης διαδικασίας ωθούσε το επίπεδο της τάξης…», περιγράφει ο κ. Καρούνος.

Το γερμανικό παράδειγμα

Αν και μέχρι στιγμής, οι servers και τα ευρύτερα προγράμματα του Διαδικτύου κυριαρχούνταν από το ελεύθερο λογισμικό, την τελευταία δεκαετία και με ιδιαίτερη «ένταση» τα τελευταία τρία με τέσσερα χρόνια, η είσοδος του ελεύθερου λογισμικού σε καθημερινή χρήση (browser, εφαρμογές office) βαίνει αυξανόμενη.

Όπως μας πληροφορεί ο κ. Καρούνος, «στην Ελλάδα, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη, το ποσοστό χρήσης σε δημοφιλή προγράμματα όπως το Firefox και το Open Office κυμαίνεται κατά περίπτωση γύρω στο 20%-30%, στο Linux η χρήση αγγίζει το 40% ενώ σε καθημερινή χρήση (e-mail) τα ποσοστά αν και είναι χαμηλά (4%) φαίνεται να κινούνται ανοδικά.

Αλήθεια είναι ότι η ασφάλεια χρήσης ενός λογισμικού που προηγουμένως έχει υποστεί τροποποιήσεις και αναβαθμίσεις από πολλούς προγραμματιστές, θα μπορούσε ενδεχομένως να λειτουργήσει αποτρεπτικά στη διάδοση του.

Η κατάσταση ωστόσο φαίνεται να είναι αρκετά διαφορετική, αφού δεν είναι λίγοι οι ιδιωτικοί και δημόσιοι οργανισμοί που χρησιμοποιούν τέτοιου τύπου λογισμικό για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε λογισμικό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπως εξηγεί ο κ. Καρούνος, αποτελεί το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών που απαγόρευσε τη χρήση οποιουδήποτε άλλου λογισμικού εκτός του ειδικά προσαρμοσμένου στις ανάγκες του, λειτουργικού συστήματος Linux. Η εξέλιξη αυτή μάλιστα συντελέστηκε ακριβώς επειδή οι Γερμανοί διαπίστωσαν την αυξημένη ασφάλεια που μπορούσε να παρέχει το συγκεκριμένο λειτουργικό, ειδικά μετά τις μετατροπές που εφάρμοσε το υπουργείο.

Κρίσιμο πεδίο για την ανάπτυξη του λογισμικού ανοιχτού κώδικα είναι τα πρότυπα. Η μεγάλη μάχη που δίνεται ανάμεσα στη Microsoft και υπέρμαχων ανάπτυξης του ΛΑΚ, στον Διεθνή Οργανισμό Τυποποίησης αφορά την επικράτηση ή όχι του Open Document Format, δηλαδή το πρότυπο αποθήκευσης κειμένων, που είναι κλειστό. «Ξεκλειδώνοντας το πρότυπο αποθήκευσης» εξηγεί ο κ. Καρούνος, «στην ουσία ξεκλειδώνεται και ο πελάτης», όντας πλέον ελεύθερος να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε λογισμικό επιθυμεί και να αποθηκεύσει τη δουλειά του.

Στην ανάπτυξη του ΛΑΚ, εφαρμόζεται η αρχή του «ένας – δέκα – εκατό», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο καθηγητής του ΕΜΠ. Αυτό πρακτικά σημαίνει, ότι ένας είναι εκείνος που ασχολείται ενεργά στην ανάπτυξη του προϊόντος, δέκα ακόμη συμμετέχουν πιο χαλαρά κάνοντας τροποποιήσεις, και εκατό άλλοι το χρησιμοποιούν.

Ελληνική πρωτοβουλία

Η Ελληνική Εταρεία Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα, της οποίας πρόεδρος διατελεί σήμερα ο κ. Καρούνος, αριθμεί ως μέλη της περίπου 25 πανεπιστήμια, ΤΕΙ και ερευνητικά κέντρα, με στόχο τη δημιουργία μια «βιβλιοθήκη προγραμμάτων» που μπορούν να συμβάλλον στην εκπαιδευτική διαδικασία. «Βασικός μας στόχος είναι να πάρουμε προγράμματα που διατίθενται ελεύθερα και να τα διαχύσουμε σε επιστημονικές κοινότητες ώστε να χρησιμοποιηθούν στην παραγωγική διαδικασία» αναφέρει ο κ. Καρούνος. Ταυτόχρονα, στόχος της εταιρείας είναι η επικοινωνία με κοινότητες ανοιχτού λογισμικού και ο συντονισμός τους προς κοινές κατευθύνσεις, κατά βάση εκπαιδευτικού-μαθησιακού περιεχομένου.

Η χρήση λογισμού ανοιχτού κώδικα από τις ελληνικές δημόσιες υπηρεσίες είναι κατά βάση θέμα πολιτικής βούλησης, θεωρεί ο κ. Καρούνος. Από τη στιγμή που η χώρα μας δεσμεύεται από τη Microsoft με μία σύμβαση στο υψηλότερο επίπεδο, αυτό έχει αναπόφευκτα παρενέργειες στα χαμηλότερα επίπεδα και στα υπουργεία. Σύμφωνα με την ΕΛΑΚ, η Ελλάδα θα πρέπει αφενός να καταγγείλει τη σύμβαση, όπως έχουν κάνει άλλες ευρωπαϊκές χώρες, και αφετέρου να ορίσει πολιτικές υιοθέτησης του ανοιχτού λογισμικού σε όλους τους τομείς και πάνω απ’ όλα στην εκπαίδευση και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Πολλά τα οφέλη

Σημαντικότερο όφελος από τη χρήση λογισμικού ανοιχτού κώδικα για μια οικονομία, δεν είναι κατά βάση το οικονομικό, αλλά κυρίως το αναπτυξιακό που εστιάζεται στη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής αγοράς πληροφορικής υψηλού επιπέδου.

Ταυτόχρονα, το ανοιχτό λογισμικό καταργεί τη σχέση hardware-λογισμικού, που χαρακτηρίζει ως «φαύλο κύκλο» ο κ. Καρούνος. Χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε ότι αφορά επεξεργαστική ισχύ, μνήμη και γραφικά περιβάλλοντα, το ελεύθερο λογισμικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την πλειοψηφία των χρηστών. «Με αυτό τον τρόπο, αντί το ελληνικό Δημόσιο να αναζητά καινούργιους υπολογιστές που θα χρησιμοποιούν προγράμματα με άδεια χρήσης, θα μπορούσε να εγκαταστήσει ελεύθερο λογισμικό στους ήδη υπάρχοντες», καταλήγει ο κ. Καρούνος.

Των Πάνου Αθανάσαινα (patha@kathimerini.gr)
Xρήστου Σύλλα (syllas@kathimerini.gr)
www.kathimerini.gr