czubul

Five Misconceptions

* The trouble with the economy is that the banks aren’t lending. The reality: The economy is in trouble because American consumers and businesses took on way too much debt and are now collapsing under the weight of it.
* The banks aren’t lending because their balance sheets are loaded with “bad assets” that the market has temporarily mispriced. The reality: The banks aren’t lending (much) because they have decided to stop making loans to people and companies who can’t pay them back.
* Bad assets are “bad” because the market doesn’t understand how much they are really worth. The reality: The bad assets are bad because they are worth less than the banks say they are.
* Once we get the “bad assets” off bank balance sheets, the banks will start lending again. The reality: The banks will remain cautious about lending, because the housing market and economy are still deteriorating. So they’ll sit there and say they are lending while waiting for the economy to bottom.
* Once the banks start lending, the economy will recover. The reality: American consumers still have debt coming out of their ears, and they’ll be working it off for years.

James Galbraith

Η κρίση μπορεί να μην οδηγήσει στην επανάσταση αλλά φέρνει στην επικαιρότητα μια άλλη πλευρά την ανθρώπινης ψυχογεωγραφίας: το χρήμα και την διαχείρισή του τόσο σε μαθηματικό, όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο. Η πρόκληση σήμερα δεν είναι αν θα επιβιώσει ή θα μετεξελιχθεί ο καπιταλισμός, δεν είναι η επίλυση του διλήματος ελεύθερη αγορά ή κρατική παρέμβαση. Η πρόκληση είναι να επιτύχουμε μια ολότελα διαφορετική κοινωνική, οικονομική και συναισθηματική οριοθέτηση του ρόλου του χρήματος στην ζωή μας. Διότι είναι δίκοπο μαχαίρι. Από την μια χωρίς ελεύθερη κυκλοφορία του χρήματος δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατία και ουσιαστική ανθρώπινη ελευθερία αυτοπραγμάτωσης. Από την άλλη το κυνήγι του χρήματος ξυπνάει, ενεργοποιεί και φέρνει στο φώς τα χειρότερα ανθρώπινα ένστικτα. Πρέπει να καταργήσουμε την έλλειψή του και να απελευθερώσουμε την ανθρώπινη κοινωνία από τον φόβο, την στέρηση και την ανέχεια. Αλλά και πρέπει να βάλουμε όρια στην συσώρευσή του για να εξαλείψουμε τη μάστιγα της απληστίας και της εκμετάλλευσης.

Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2009 – 15:45

Ο δισεκατομμυριούχος επενδυτής George Soros δήλωσε σήμερα ότι η τρέχουσα κρίση έχει τις ρίζες της στην απορρύθμιση που συντελέστηκε την δεκαετία του 1980. Εκτίμησε εξάλλου, ότι η σημερινή κρίση θα αποτελέσει το τέλος για το μοντέλο των ανεξέλεγκτων αγορών που κυριάρχησε από τοτέ στα δυτικά κράτη, όπως αναφέρουν ξένα πρακτορεία.

“Η απορρύθμιση των χρηματοοικονομικών αγορών που ξεκίνησε επί της προεδρία του Ρόναλντ Ρήγκαν έχει οδηγήσει στην εκδήλωση διαδοχικών κρίσεων, προκαλώντας συνεχείς κυβερνητικές παρεμβάσεις”, δήλωσε ο Soros μιλώντας σε ένα κοινό τραπεζιτών και οικονομολόγων σε ιδιωτικό δείπνο στο Columbia University στη Νέα Υόρκη.

Η παγκόσμια ύφεση, που προκλήθηκε από την κατάρρευση της αμερικανικής στεγαστικής αγοράς, έχει “πλήξει βαθιά το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα”, υπογράμμισε.

Η φιλοσοφία των “ελεύθερων αγορών” βρίσκεται πλέον υπό αμφισβήτηση καθώς οι ίδιες οι αγορές απέδειξαν ότι είναι αναποτελεσματικές και επιρρεπείς σε προκαταλήψεις αντί να κατευθύνονται από όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες.

Ο ίδιος υπογράμμισε ότι μεγάλο μέρος της ευθύνης βαραίνει τις ίδιες τις ρυθμιστικές αρχές που “παραιτήθηκαν” των ευθυνών τους.

“Βρισκόμαστε σε μια κρίση που πράγματι αποτελεί την χειρότερη από την δεκαετία του 1930, ενώ είναι επίσης διαφορετική από όλες τις υπόλοιπες που γνωρίσαμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας”, υπογράμμισε ο Soros.

πηγή: http://www.capital.gr/news.asp?id=682248

Από πολλές μεριές ακούγονται συζητήσεις και τίθεται το ψευδές κατά τη γνώμη μου δίλλημα καπιταλισμός ή κομμουνισμός.
Η ουσία των κοινωνικών αλλά και οικολογικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε σήμερα βρίσκεται στην αναδιανεμητική κατεύθυνση της εκάστοτε υλοποίησης οικονομικού συστήματος σε κάθε εποχή.
Μέχρι σήμερα όλα τα οικονομικά συστήματα όπως εφαρμόστηκαν στις τεχνικές τους λεπτομέρειες λειτουργούσαν αναδιανεμητικά από κάτω προς τα πάνω αφαιρώντας οικονομικούς πόρους από την κοινωνική βάση και συγκεντρώνοντάς τους στο χρηματοπιστωτικό τομέα. Αυτό οδήγησε και στην εξέλιξη και του τραγικού δημοκρατικού ελλείματος που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Ακόμη και ο υπαρκτός σοσιαλισμός εφαρμόστηκε μέσα στα γενικότερα οικονομοτεχνικά πλάισια ενός τέτοιου συστήματος.
Αν θέλουμε να χτυπήσουμε το μαχαίρι στο κόκκαλο πρέπει να ανοίξουμε την συζήτηση για ένα σύστημα με ζωντανές χρηματαγορές που όμως θα αναδιανέμουν τον χρηματοοικονομικό πλούτο από πάνω προς τα κάτω. Το ειρωνικό παράδοξο είναι ότι αν καταφέρουμε οι χρηματαγορές να “ανοίξουν” και να αναδιανείμουν τον πλούτο τους αυτό τελικά θα αποβεί προς όφελος και των ίδιων των αγορών και την οικονομίας.
Η λέξη – κλειδί λοιπόν είναι “αναδιανομή” σαν μόνιμο και διαρκές χαρακτηριστικό του όποιου οικονομικού συστήματος στις τεχνικές του λεπτομέρειες υλοποίησης.
Η αναδιανομή αν εφαρμοστεί σωστά με ήπιο, προοδευτικό και βιώσιμο τρόπο και όχι με θεραπεία – σοκ θα δώσει λύση και στο δημοκρατικό έλλειμα επαναφέροντας οικονομική και κατά συνέπεια πολιτική δύναμη στην κοινωνική βάση.

Από την Ημερησία

Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος στις οικονομίες
18/2/2009 2:14:22 μμ

Καλώς ήλθατε στον 3ο Παγκόσμιο Πόλεμο στις οικονομίες και τις αγορές, λέει ο Richard C. Young συγγραφέας του βιβλίου best-seller της επενδυτικής στρατηγικής στις ΗΠΑ με τίτλο «Financial Armadillo Strategy».

«Ποτέ άλλοτε από τον Πόλεμο στο Βιετνάμ ο κόσμος δεν ήταν τόσο χωρισμένος. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του καπιταλισμού μια οικονομική κρίση δεν έχει λάβει τόσο τεράστιες παγκόσμιες διαστάσεις», σημειώνει.

Οι διαστάσεις της σημερινής παγκοσμιοποίησης δεν συγκρίνονται με εκείνες του ’30. Αλλά σίγουρα ο ρόλος του κράτους είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από τότε, γι’ αυτό και οι «ειδικοί» ελπίζουν η σταθεροποίηση να έρθει από ‘κει.

Οι κρατικές δαπάνες το 1930 ήταν 2,5% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ, τώρα είναι στο 20% του ΑΕΠ. Αλλά και πάλι τα προβλήματα της επέκτασης της προηγούμενης περιόδου δείχνουν ότι η λύση δεν έρχεται αυτόματα και εύκολα, καθώς τα μεγέθη των πολυεθνικών είναι κολοσιαία και δύσκολο να διασωθούν αφού θα απαιτούσε τεράστιο δημόσιο κόστος που δεν το φαντάζονταν το 1930 όταν οι “προβληματικές” επιχειρήσεις ήταν μικρότερες.

Οι κυβερνήσεις, λοιπόν, διοχετεύουν κρατικές “ενέσεις” ρευστότητας, οι κεντρικοί τραπεζίτες κατεβάζουν τα επιτόκια προς το 0%, αλλά τα στοιχεία σε ολόκληρο τον κόσμο δείχνουν πως η οικονομία βρίσκεται σε πολύ χειρότερη θέση από αυτή που αναμενόταν αρχικώς, κάνοντας τα κόκαλα του Κέινς να τρίζουν.

Η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη (ΗΠΑ) παθαίνει απανωτά εμφράγματα, η Γηραιά Ήπειρος βρίσκεται στην κυριολεξία διασωληνωμένη στα κανάλια του δανεισμού, ενώ και οι βαλβίδες της λεγόμενης “νέας ατμομηχανής” της Κίνας… μπουκώνουν επικίνδυνα.

Κύρια ρίζα του προβλήματος παραμένει η εγγενής αδυναμία στις κερδοφορίες, όπως διέγνωσε ιστορικά πρώτος ο Μαρξ κι έχουμε εξηγήσει σε προηγούμενο σχόλιο (24/10).

Παρόμοια διλήμματα εγείρονται κι από τις μειώσεις των επιτοκίων που δεν δείχνουν να λειτουργούν.

Στη θεωρία αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει: θα ρίξει τις δόσεις των δανείων καταναλωτών και επιχειρήσεων. Αλλά στην πράξη δεν υπάρχει εγγύηση ότι οι τράπεζες θα “περάσουν” αυτά τα οφέλη στους δανειολήπτες ή στις επιχειρήσεις που έχουν δανείσει. Ούτε ότι αρκετοί από τους επιχειρηματίες δεν θα εκμεταλλευτούν το “φθηνότερο δανεικό χρήμα” και θα απολύσουν κόσμο ούτως ή άλλως.

Στις ΗΠΑ τα επιτόκια έχουν πέσει από το 5,25% τον περσινό Σεπτέμβριο στα όρια του 0%. Αλλά η ανεργία δεν έχει σταματήσει να ανεβαίνει, φτάνοντας στο 7,2% (υψηλό 16 ετών), καθώς το τελευταίο 12μηνο χάθηκαν συνολικά 2,5 εκατ. θέσεις εργασίας, ενώ το πιο εντυπωσιακό είναι ότι στην Ισπανία έχουν χαθεί το τελευταίο χρόνο 1 εκατ. θέσεις εργασίας.

Στην Ιαπωνία τα επιτόκια ήταν “μηδενικά”, για χρόνια, αλλά η οικονομία της δεν απέφυγε τη μακρόσυρτη στασιμότητα. Οι επενδύσεις βάλτωναν αφού τα κέρδη δεν ανέκαμπταν.

Οι μειώσεις που ανακοινώνονται μπορεί να δίνουν βραχυπρόθεσμες ελπίδες στις αγορές, αλλά πολλοί αμφιβάλλουν για τις μακρόχρονη αποτελεσματικότητα, οδηγώντας ξανά στην ανασφάλεια.
Ο κόσμος είναι ήδη σε πόλεμο

«Όσοι αρνούνται να παραδεχθούν την κατάσταση και να υπνοβατούν στις προσδοκίες της μελλοντικής ευφορίας θα γεράσουν φτωχότεροι», λέει ο Richard C. Young. «Οι υποστηρικτές του Ομπάμα μας λένε να μην ανησυχούμε. Ενα τρισ. δολ. Εδώ, ένα τρισ. εκεί, άλλο ένα παραπέρα και όλα θα είναι μέλι γάλα. Στην ουσία η κυβέρνηση μεταφέρει τον καρκίνο στις τσέπες του κόσμου».

«Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο. Ο καπιταλισμός κλονίζεται, τρεκλίζει, παραπαίει, όχι μόνο τα χρηματιστήρια. Οι κοινωνικές εκρήξεις είναι μπροστά και οι πολεμικές αναζωπυρώσεις καθώς είμαστε στην πρώτη μεγάλη κρίση της σύγχρονης παγκοσμιοποίησης».

«Η Σομαλία καταρρέει, Στα σύνορα του γεμάτου με πυρηνικό εξοπλισμό Πακιστάν η κατάσταση είναι έκρυθμη. Η επέτειος από τα 20 χρόνια της εξέγερσης στην Πλατεία Τιεν Αν Μεν συνδυάζεται με τον απίστευτο αριθμό των 10 εκατ. Ανέργων στην Κίνα που πλήττεται ραγδαία από την κρίση”, λέει ο Richard C. Young.

«Στην Ελλάδα στη Γαλλία οι εξεγέρσεις των νέων, των εργατών, των αγροτών έχει γίνει καθημερινότητα. Και οι εξαρτώμενες από τις πρώτες ύλες και τα εμπορεύματα χώρες όπως η Ζάμπια και η Νιγηρία βλέπουν τα ορυχεία να κλείνουν, δουλειές να πετσοκόβονται από εταιρείες όπως οι Chevron και Royal Dutch Shell που αποσύρονται».

«Και σε αυτό το σημείο βρασμού παγκοσμίως ο πρόεδρος Ομπάμα υπόσχεται να στείλει 60.000 στρατεύματα από τις δυνάμεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στα σύνορα της Κίνας και του Πακιστάν, στο Αφγανιστάν.

Είναι σαν να βλέπεις ένα σπίρτο, έναν αναπτήρα να πλησιάζει το φιτίλι μιας βόμβας. Ο κόσμος είναι ήδη σε πόλεμο».

Είναι ένας πόλεμος που πυροδοτεί η ύφεση στο παγκόσμιο εμπόριο την τελευταία 25ετία. Είναι ένας πόλεμος σαν όλους τους πολέμους αυτών που έχουν ενάντια σε αυτούς που δεν έχουν.
Αυτογκόλ

Γιατί, όμως, οι Κεντρικές Τράπεζες εμφανίζονται τόσο αναποτελεσματικές, σαν να έχουν χάσει τη δυνατότητα να διαχειρίζονται τις διακυμάνσεις της οικονομίας ;
Στο περιοδικό Monthly Review, στο τεύχος Μάη 2008, ένας ερευνητής που εργάζεται για το συνδικάτο SEIU στις ΗΠΑ, ο Karl Beitel παρουσιάζει μια λεπτομερειακή ανάλυση των αλλαγών που έφερε στο τραπεζικό σύστημα η τεράστια πιστωτική επέκταση των τελευταίων δέκα χρόνων. Ανάμεσα στο 1998 και στο 2006, τα νοικοκυριά στις ΗΠΑ φορτώθηκαν περισσότερα χρέη απ’ όσο τα προηγούμενα 30 χρόνια (σε πραγματικές, αποπληθωρισμένες τιμές).

Αυτή η διάχυση της τεράστιας πιστωτικής επέκτασης αρχικά θεωρήθηκε εκπληκτική καινοτομία που επέτρεπε την ασφαλέστερη διαχείριση των κινδύνων από κακοπληρωτές. Αλλά στην πράξη, όταν άρχισαν να σκάνε τα κανόνια στην αγορά στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ, αποδείχθηκε ότι υπήρχε διπλό πρόβλημα.
Πρώτο, η αβεβαιότητα για το ποιος έχει στα χέρια του τα προβληματικά δάνεια μετατράπηκε σε αυτογκόλ γιατί οι τράπεζες δεν ήξεραν ποιος είναι φερέγγυος πελάτης και ποιος όχι. Έτσι έπαψαν να δανείζουν σε όλους, η διατραπεζική αγορά στέγνωσε και οι πιέσεις για οικονομική ύφεση γενικεύτηκαν και απλώθηκαν πιο γρήγορα.
Δεύτερο, οι Κεντρικές Τράπεζες έχασαν ορισμένα παραδοσιακά εργαλεία με τα οποία μπορούσαν να εποπτεύουν και να βοηθούν το τραπεζικό σύστημα. Τα δάνεια που περνούσαν στα χέρια των (Special Investment Vehicles – SIV) έπαψαν να υπάρχουν στα βιβλία των τραπεζών και έτσι ο λόγος αποθεματικών προς δάνεια με τον οποίο οι Κεντρικές Τράπεζες παρακολουθούσαν το ρυθμό πιστωτικής επέκτασης έχασε το νόημα του. Το ίδιο ισχύει με το λόγο κεφαλαίων προς δάνεια.

Όσο κι αν οι Κεντρικοί Τραπεζίτες προσπάθησαν να εκσυγχρονίσουν τον έλεγχο τους επιβάλλοντας τον κανονισμό Βασιλεία ΙΙ (από την πόλη της Ελβετίας όπου υιοθετήθηκε ο νέος κανονισμός), στην πράξη το «παρατραπεζικό σύστημα» με τις SIV, τα Hedge Funds και τα ειδικά ομόλογα ήταν μια επέκταση του τραπεζικού συστήματος έξω από τον έλεγχο των Κεντρικών Τραπεζών έτσι όπως είχε διαμορφωθεί μετά το Κραχ του 1929.
Κέινς ή Μαρξ

Σήμερα μας λένε πως ακόμα κι αν χρειαστεί μια μεγάλη επιχείρηση διάσωσης του τραπεζικού συστήματος το κόστος θα είναι ένα μικρό ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ και μια μικρή επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό τους. Τώρα όμως η παρέμβαση στις ΗΠΑ υπολογίζεται να φτάσει τα 3 τρισ. δολ.

Δεν υπάρχουν περιθώρια για αυταπάτες ότι τάχα αυτά ήταν προβλήματα του παρελθόντος και τώρα μπορούμε να ανακαλύψουμε ξανά τον Κέϊνς. Η σημερινή οικονομική κρίση ξαναφέρνει με πολύ γρήγορους ρυθμούς στην επιφάνεια τα παλιά προβλήματα της δημοσιονομικής κρίσης.

Παρά το γεγονός ότι σήμερα οι βασικές χώρες της Ε.Ε έχουν κοινό νόμισμα το ευρώ, το κόστος του κρατικού δανεισμού για χώρες με υπερχρεωμένους προϋπολογισμούς εκτοξεύεται προς τα πάνω. To στόρι της Ελλάδας-Subprime και του ευρωομόλογου είναι χαρακτηριστικό.

Η Ιστορία, πάντως, δείχνει ότι η κεϊνσιανή πολιτική δεν μπόρεσε να δώσει λύση στην κρίση του στασιμοπληθωρισμού του 1970 αφήνοντας πεδίο δράσης στο μονεταρισμό…

Πλέον η επιστροφή στην προσέγγιση του Μαρξ (εγγενής αδυναμία στις κερδοφορίες) ίσως να έχει προτεραιότητα απέναντι στην επιστροφή στον Κέϊνς, στήνοντας τις προοπτικές των εναλλακτικών λύσεων με τα πόδια κάτω και το κεφάλι πάνω -κι όχι το ανάποδο…
Κώστας Σαρρής, ksarris@pegaus.gr

Του Κώστα Βέργου

Οι Τράπεζες είναι εταιρείες. Οι εταιρείες έχουν ως κύριο σκοπό τους το κέρδος. Είναι επομένως αναγκαιότητα για τις τράπεζες να κάνουν κερδοφόρες εργασίες. Σε τι βαθμό όμως μπορεί κάποιος να κερδίζει υπό αντίξοες συνθήκες;

Εάν μία εμπορική εταιρεία κερδίζει χρήματα αγοράζοντας κάτι φτηνά και πουλώντας ακριβότερα, οι τράπεζες κερδίζουν χρησιμοποιώντας κεφάλαια κάποιων για να δανείζουν κάποιους άλλους. Ενώ κανονικές εταιρείες, συνήθως τα μισά από τα κεφάλαια ανήκουν στο μέτοχο, και τα υπόλοιπα μισά είναι δανεικά (ξένα), δηλαδή υπάρχει μόχλευση (ενεργητικό/ίδια κεφάλαια) 2 προς 1, στις τράπεζες το 5%-10% είναι δικά τους, το υπόλοιπο 90%-95% είναι ξένα, δηλαδή η μόχλευση είναι περίπου 15. Αν οι τράπεζες ζούσαν από τόκους μόνο, και όλο τους το ενεργητικό πήγαινε σε χορηγήσεις, τότε με 3% καθαρή διαφορά επιτοκίων καταθέσεως και χορηγήσεων θα μπορούσαν να έχουν απόδοση κεφαλαίων 3%*15=45%. Επειδή, όμως υπάρχουν και άλλα έξοδα, και είναι δύσκολο να χρεώνει κάποιος 3% διαφορά, οι τράπεζες έχουν επινοήσει και άλλα μέσα βιοπορισμού, όπως τις συναφείς προς δάνεια και καταθέσεις χρεώσεις (fees), έσοδα από συναλλαγές σε χρηματιστηριακά προϊόντα (ομόλογα, μετοχές, παράγωγα προϊόντα) αλλά και προϊόντα εκτός ισολογισμού. Αν θέλετε, για παράδειγμα, να πάρετε ένα έργο του δημοσίου και είστε κατασκευαστική εταιρεία, χρειάζεστε μία εγγυητική επιστολή. Πληρώνετε, π.χ. 3.000 ευρώ και η Τράπεζα εγγυάται ότι αν ένα έργο δεν πραγματοποιηθεί θα πληρώσει το σύνολο της αξίας ενός έργου 1.000.000 ευρώ. Έτσι, σε καλές εποχές, η Τράπεζα βγάζει χρήματα από παντού. Από τόκους δανείων, από προμήθειες καταθέσεων, από αγοραπωλησίες μετοχών και ομολόγων, και από εγγυήσεις για κινδύνους που δεν θα έλθουν. Αυτός είναι ο μαγικός κόσμος του κέρδους όταν οι εποχές είναι καλές.

Τι αλλάζει στις «κακές εποχές»

Τι γίνεται όμως στις κακές εποχές; Τι γίνεται όταν οι κίνδυνοι μεγαλώνουν, όταν ο δανειζόμενος αδυνατεί να αποπληρώσει το δάνειο; Όταν οι μετοχές βγάζουν ζημιές; Όταν οι εγγυήσεις πρέπει να πληρωθούν από την τράπεζα διότι η κατασκευαστική εταιρεία, ή ο εργολάβος, χρεοκόπησε και η τράπεζα πρέπει να πληρώσει το ποσόν της εγγύησης στο Ελληνικό δημόσιο; Τότε, η τράπεζα «μαζεύεται». Αν σε μία εταιρεία με τζίρο 100 ευρώ ετήσια, δάνειζε 50 ευρώ με επιτόκιο 5%, τώρα η Τράπεζα θα δανείσει 25 ευρώ με επιτόκιο 6% ή 7%. Τα δάνεια μειώνονται, και τα επιτόκια αυξάνονται. Το πρόβλημα όμως δεν είναι οι Τράπεζες. Το ζήτημα είναι ότι σε μία εποχή οικονομικής στενότητας, τότε και ιδίως τότε οι υπόλοιπες εταιρείες (βιομηχανικές, εμπορικές, υπηρεσιών) χρειάζονται επιπλέον δανεισμό.

Οι εταιρείες χρεοκοπούν όχι από έλλειψη κεφαλαίων ή κερδών, αλλά επειδή κάποια χρονική στιγμή, κάποιο βροχερό απόγευμα, δεν μπορούν να πληρώσουν τις υποχρεώσεις τους. Τότε «σκάνε» οι επιταγές, οι δικαστικοί κλητήρες επιδοτούν εξώδικα, δεσμεύονται τα περιουσιακά στοιχεία και τοποθετείται το νέο πασίγνωστο σήμα της εταιρείας, μπροστά στην πόρτα: το γνωστό «λουκέτο». Όταν μία εταιρεία κλείνει, αφήνει «κανόνι» όπως λένε στην αγορά, δηλαδή απλήρωτες υποχρεώσεις. Από το κανόνι ενός μεγάλου πελάτη, ή από πολλά κανόνια μικρών πελατών, μπορεί να χρεοκοπήσει ένας προμηθευτής. Επομένως, η χρεοκοπία μπορεί να είναι αλυσιδωτή. Για αυτό, σε περιόδους που η ζήτηση είναι ασθενής, είναι σημαντικό να διασφαλίζεται η ρευστότητα στην αγορά.

Υπάρχει κρίση; Αν ναι, πόσο μεγάλη;

Υπάρχει όμως ανάγκη διασφάλισης ρευστότητας στην αγορά; Υπάρχει κρίση; Τα τηλεοπτικά κανάλια κατά το τελευταίο δωδεκάμηνο μας έχουν κυριολεκτικά βομβαρδίσει με ειδήσεις για κρίση στις ΗΠΑ, αλλά στην Ελλάδα λίγα έχουμε δει. Τι συμβαίνει; Η Ελλάδα δεν έχει μαγικές αντοχές που την διασφαλίζουν από την διεθνή κρίση. Απλώς έχει το προνόμιο καλύτερων ρυθμών ανάπτυξης λόγω επενδύσεων παλαιοτέρων ετών (Ολυμπιακά έργα, κοινοτικά έργα υποδομής) και λόγω του περιφερειακού της ρόλου στην διεθνή ανάπτυξη. Τα οικονομικά φαινόμενα πρώτα εμφανίζονται στις ΗΠΑ, 9 μήνες μετά τις ΗΠΑ εμφανίζονται στις μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες, και 3 μήνες μετά τις μεγάλες ανεπτυγμένες χώρες έρχονται στην Ελλάδα. Αυτό δείχνει η οικονομική ιστορία των τελευταίων 100 ετών. Το κραχ των ΗΠΑ το 1928 ήρθε στην Ελλάδα πολύ αργότερα, το ίδιο με την κρίση του 1979. Πόσο μεγάλη όμως θα είναι η κρίση; Το άσχημο σενάριο προβλέπει ότι η μαύρη εικόνα του 2008 θα διαρκέσει για πολλά χρόνια, όπως στην ύφεση του 1930. Υπάρχουν ομοιότητες, όπως για παράδειγμα η ύπαρξη τότε και τώρα σημαντικής οικονομικής ανισότητας στην Αμερικάνικη οικονομία. Η σχέση εταιρικών κερδών προς τον μέσο μισθό ανατράπηκε κατά τα τελευταία 25 έτη, ώστε σήμερα τα κέρδη έχουν 3 φορές εκείνη την αναλογία. Αν δεν αποκατασταθεί επομένως, η μέση αγοραστική δύναμη, το σύστημα αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο της κατάρρευσης. Όμως, υπάρχει εξαγγελία σχεδίου δημιουργίας θέσεων εργασίας από τον νέο πρόεδρο Μ. Ομπάμα και έχει προηγηθεί το σχέδιο της κυβ. Τζ. Μπους για τις Τράπεζες. Γενικά, υπάρχει ενδιαφέρον για την παρέμβαση στο αναπτυξιακό μοντέλο, κάτι που έλειπε το 1930. Θα μπορούσε, επομένως, κάποιος βάσιμα να υποθέσει ότι τα σημερινά δεδομένα προσομοιάζουν με την περίοδο 1958-1960 και με το 1980-1982. Αν ισχύσει το σενάριο περιόδου 1958-60, οι Αμερικάνικες εταιρείες θα ανακάμψουν σε κερδοφορία από το πρώτο εξάμηνο του 2009, με την Ευρώπη να συνεχίζει ζημιές μέχρι το τρίτο τρίμηνο. Αν ισχύσει το σενάριο 1980-82, η κρίση θα κρατήσει ως το τέλος του 2009 στις ΗΠΑ, ενώ θα συνεχιστεί η μείωση κερδών στην Ευρώπη σε όλο το 2009 και τις αρχές του 2010. Με εταιρείες σε κρίση, θα πρέπει να περιμένουμε για τις τράπεζες να έχουν 2-3 έτη πτωτικών κερδών. Μελετώντας την ιστορία, θα ήταν λογικό ότι το 2010 τα κέρδη των Ελληνικών Τραπεζών θα είναι ίσως περίπου το 1/3 εκείνων του 2007. Υπό αυτή την έννοια, η πρόσφατη έκθεση-σοκ ξένου επενδυτικού οίκου ίσως δεν είναι γενικά (στο σύνολό της) αποτέλεσμα χοντροκομμένης παρέμβασης, αλλά μάλλον ειλικρινής εκτίμηση του μέλλοντος των κερδών του Ελληνικού τραπεζικού κλάδου σε βάθος χρόνου.

Γιατί οι τράπεζες οδεύουν προς κρατικοποιήσεις;

Σε κάθε περίπτωση, θα απαιτηθούν σοβαρά μέτρα παρέμβασης στην οικονομία, παγκοσμίως. Πρέπει να διασφαλιστεί η ρευστότητα στην αγορά. Οι χιλιάδες ελληνικές επιχειρήσεις πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνουν τα δάνειά τους κανονικά και οι 6 εκατ. καταναλωτές να έχουν εργασία ώστε να μπορούν να αποπληρώνουν όλοι δάνεια, κάρτες και στεγαστικά, και όλοι μαζί να συντηρούνται ώστε οι τράπεζες να έχουν έσοδα. Πώς όμως αυτά θα διασφαλιστούν από τις τράπεζες; Γίνεται να διασφαλιστεί κάτι τέτοιο; Η απάντηση είναι πως όχι. Ούτε κανένας μπορεί να υποχρεώσει τις τράπεζες να δανείζουν όπως δάνειζαν πριν, ούτε αυτές θα το κάνουν οικειοθελώς. Η επιδότηση χρυσοπληρωμένων (golden boys) μεγαλοτραπεζιτών επιτείνει το πρόβλημα, διότι ακριβώς οι επιχειρηματικές πρακτικές αυτών των «χρυσών παιδιών» οδήγησαν σε κατάρρευση τις τράπεζες, ωθώντας και τον τελευταίο τραπεζοϋπάλληλο από τον Μητσάρα του υποκαταστήματος ως τον Karviel του dealing room στο κυνήγι του ζημιογόνου θησαυρού. Οι Τράπεζες θα χρειάζονται αυξημένα χρήματα, καθώς τα κεφάλαιά τους θα μηδενίζονται από τις αυξανόμενες χρεοκοπίες των εταιρειών που έχουν δανείσει και των άλλων κινδύνων (εγγυητικές κλπ.) που έχουν αναλάβει. Όπως στις ΗΠΑ τα κέρδη τραπεζών άρχισαν να μειώνονται στο τέλος του 2007, αλλά το 2008 άρχισαν χρεοκοπίες, έτσι στην Ελλάδα, λόγω καθυστέρησης, τα κέρδη τραπεζών θα αρχίσουν να μειώνονται από τα τέλη του 2008 και το 2009 θα υπάρχουν σοβαρά ζητήματα στις τράπεζες.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο εξωτερικό είναι αντιληπτό πλέον, ότι το κλειδί στην αντιμετώπιση της κρίσης είναι ο έλεγχος του τραπεζικού συστήματος από το κράτος. Ήδη, (όπως στο παρελθόν στη χώρα μας π.χ. κυβέρνηση Καραμανλή σε παλιότερους καιρούς) ξεκίνησαν κρατικοποιήσεις τραπεζών, καθώς ο ασφαλέστερος τρόπος για να εφαρμόσει το κράτος πολιτική βοήθειας των εμπορικών και βιομηχανικών εταιρειών μέσω τραπεζών είναι όταν έχει την διοίκηση και τις μετοχές των τραπεζών αυτών. Καθώς το κόστος της «τρύπας» του συστήματος αυξάνει κάθε εξάμηνο κατά 50%, αν 40 δισ. ευρώ θα φτάσουν σήμερα (που ακόμη δεν έχει φτάσει η κρίση) για κρατικοποιήσεις και την ενίσχυση κεφαλαίων του συστήματος, σε 9 μήνες ίσως 100 δισ. θα είναι λίγα. Χρειάζεται, επομένως, θάρρος και ταχύτητα από τον νέο αξιόλογο υπουργό Οικονομικών, στον οποίο η νέα αγορά ελπίζει, και σωστά, πριν ο αυξανόμενος «λογαριασμός» χρεοκοπίας πνίξει την Ελληνική οικονομία και το σύνολο του οικονομικού μας συστήματος.

* Κωνσταντίνος Βέργος, PhD – Υπεύθυνος Τμήματος Ανάλυσης Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ (www.cyclos.gr)
Πρόεδρος Ελληνικής Ένωσης Πιστοποιημένων Αναλυτών(ΕΕΠΑΜΑ)

* * Το παρόν δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως οδηγός για επενδύσεις.

πηγή http://www.capital.gr/news.asp?Details=660922

Ακολουθεί η ανακοίνωση των Οικολόγων Πράσινων για την οικονομική κρίση, είχα την ευκαιρία να συμμετέχω αρκετά στην διαδικασία διατύπωσής της:

“Τις τελευταίες εβδομάδες έχουμε γίνει μάρτυρες της κατάρρευσης πολλών τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Το παγκόσμιο σύστημα διαχείρισης πιστώσεων παρέλυσε και οι αγορές απέτυχαν να λύσουν το πρόβλημα. Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκεται η εμμονή επιχειρήσεων και αγορών σε βραχυπρόθεσμες οπτικές, η κακοδιαχείριση κεφαλαίων από το τραπεζικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα, η προώθηση του υπερδανεισμού και η επένδυση σε ένα αδιέξοδο υπερκαταναλωτικό και ενεργοβόρο μοντέλο για κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Ταυτόχρονα, με τη χρηματοπιστωτική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη και η ενεργειακή κρίση, με εξάντληση των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου αλλά και η κρίση της κλιματικής αλλαγής.

Όμως η παρούσα κρίση έχει βαθύτερα αίτια και δεν αποτελεί απλά μια αστοχία του συστήματος, άσχετη από τη δομή της ίδιας της οικονομίας της εμπορευματοποιημένης γνώσης και του μοντέλου αέναης ανάπτυξης, όπως έγκαιρα έχει υποδείξει η οικολογική προσέγγιση.

Σήμερα πια οι κυβερνήσεις δε φαίνεται να έχουν άλλη επιλογή από το να διασφαλίσουν τις τράπεζες δίνοντας χρήματα ή εγγυήσεις. Αυτά τα τεράστια ποσά είναι περισσότερα από τα χρήματα που ξοδεύει η χώρα μας για την Παιδεία και την Υγεία μαζί και δεκάδες φορές μεγαλύτερα από το πολυδιαφημισμένο ταμείο για τη φτώχεια. Ειδικά στη χώρα μας τα 28 δις ευρώ του πακέτου στήριξης των τραπεζών (που, κατά τα άλλα, σε κάθε ευκαιρία ακούμε ότι «δεν επηρεάζονται από την κρίση») συγκρίνονται με όλα τα δημόσια χρήματα του ΚΠΣ (δηλαδή Κοινοτικά και ελληνικά), που είναι περίπου 40 δισ. Δηλαδή περίπου 5 δις. ετησίως για την οκταετία που «έτρεξε» το ΚΠΣ. Τα χρήματα που έδωσε δηλαδή η Ελλάδα μόνη της την περίοδο αυτή ήταν κατά έτος περίπου 1,75 δισ. ευρώ. Τα 28 δισ. για τις τράπεζες είναι ΜΟΝΟ ελληνικά (δηλαδή χρήματα από τον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό) και θα είναι μάλιστα άμεσα διαθέσιμα!

Ένα άλλο μέτρο σύγκρισης για το μέγεθος του ποσού είναι ότι τα ελληνικά κονδύλια (δηλαδή χρήματα του ελληνικού δημοσίου μόνο) για το 3ο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (του 2000-2006, που κλείνει επισήμως λογιστικά το Δεκέμβριο) είναι 14 δισ.!

Οι Οικολόγοι Πράσινοι μοιράζονται, λοιπόν, την έκπληξη της κοινωνίας, που βλέπει ξαφνικά να δαπανώνται τεράστια ποσά από το δημόσιο πλούτο για τη διάσωση και κρατικοποίηση των ζημιών των πιο κερδοσκοπικών και ριψοκίνδυνων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όταν μέχρι σήμερα η πολιτική ηγεσία εφάρμοζε σκληρές πολιτικές ιδιωτικοποίησης σε κάθε δυνατό τομέα, αδιαφορώντας για το κοινωνικό κόστος.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι στηρίζουν κάθε αναγκαίο μέτρο για την αποκατάσταση της χρηματοοικονομικής εμπιστοσύνης και τονίζουν ότι προέχει ο συντονισμός σε παγκόσμια κλίμακα για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος με παγκοσμιοποιημένες διαστάσεις. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, όμως, ότι τα μέτρα αυτά είναι πρόσκαιρα, ευκαιριακά και αμφίβολης αποτελεσματικότητας. Πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε μόνο για να κερδίσουμε πολύτιμο χρόνο που θα τον αφιερώσουμε στην αναζήτηση ουσιαστικών λύσεων μέσα από τον ριζοσπαστικό επανασχεδιασμό και αναμόρφωση όχι μόνο του χρηματοπιστωτικού αλλά και συνολικά του πολιτικού και οικονομικού συστήματος. Αυτό που κυρίως αμφισβητείται από την κρίση είναι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές για την αυτορρύθμιση των αγορών, η βιωσιμότητα του αναπτυξιακού μοντέλου της αέναης χρηματοοικονομικής μεγέθυνσης. Η ιδέα ότι οι κοινωνίες μπορούν να οργανωθούν αποτελεσματικά και να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των πολιτών βασισμένες μόνο στη δράση επιχειρήσεων που λειτουργούν με αποκλειστικό γνώμονα το πρόσκαιρο κέρδος αποδείχθηκε ότι οδηγεί σε αδιέξοδο.

Τα προβλήματα του χρηματοπιστωτικού μηχανισμού, που πρέπει να αντιμετωπισθούν, περιλαμβάνουν:
- τη συστηματική ενθάρρυνση του ρίσκου και το μη λειτουργικό μηχανισμό αξιολόγησής του
- τον προβληματικό μηχανισμό εγγύησης καταθέσεων και επενδυτικών προϊόντων
- τον βραχυπρόθεσμο προσανατολισμό των επενδυτικών στρατηγικών
- τα ανειλικρινή λογιστικά πρότυπα απεικόνισης των χαρτοφυλακίων των εταιρειών
- το μοντέλο αμοιβών και κινήτρων των υψηλόβαθμων στελεχών

Προτείνουμε, επίσης, μέτρα που θα επιμερίζουν δίκαια το οικονομικό κόστος της κρίσης, χωρίς να ρίχνουν όλο το βάρος στους φορολογούμενους και την κοινωνία:
- Να βρεθούν τρόποι εγγύησης και για τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων.
- Διάσωση τραπεζών με δημόσιο χρήμα να θεωρείται αύξηση μετοχικού κεφαλαίου και να οδηγεί σε αντίστοιχη -προσωρινή έστω- κρατικοποίηση, ώστε τα χρήματα αυτά να μπορούν να ανακτηθούν αργότερα.
- Στις περιπτώσεις αυτές να καλούνται να συμβάλουν οικονομικά και οι ιδιωτικοί όμιλοι που έχουν συμφέρον από την αποτροπή μιας πτώχευσης.
- Η εγγύηση των τραπεζικών καταθέσεων να χρηματοδοτηθεί όχι μόνο από το Δημόσιο αλλά και από το σύνολο των τραπεζών.
- Ως ελάχιστη αποζημίωση και παράλληλα με τη διερεύνηση πιθανών ποινικών και άλλων ευθυνών τους, οι διοικήσεις των «διασωζόμενων» επιχειρήσεων να κληθούν να επιστρέψουν το σύνολο των έκτακτων αμοιβών που είχαν λάβει από την ανάληψη των κρίσιμων ρίσκων και μετά.

Δεν πρέπει, όμως, να ξεχνάμε ότι βασικό στοιχείο του προβλήματος είναι η αδυναμία των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις υπερβολικές δανειακές τους υποχρεώσεις. Οποιαδήποτε πολιτική που δεν κατευθύνεται προς τη στήριξη, τη μείωση των υποχρεώσεων και ακόμη και τη μερική ή ολική απαλλαγή των υπερδανεισμένων νοικοκυριών δεν είναι δημοκρατικά αλληλέγγυα.

Πιο σημαντικό από όλα, όμως, είναι να ληφθούν μέτρα που θα περιορίσουν τις επιπτώσεις της κρίσης στην πραγματική οικονομία αλλά και θα διασφαλίσουν την οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Στόχος μας είναι μια οικονομία αποκεντρωμένη, με επίκεντρο την τοπική και περιφερειακή κλίμακα, που να μη βρίσκεται σε διαρκή ομηρία απέναντι στα ρίσκα των τραπεζών και τις διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων.

Για να μη γίνει η χρηματοπιστωτική κρίση αιτία για βαθιά οικονομική κρίση αλλά ευκαιρία για μια νέα αρχή στην Ελλάδα και τον κόσμο, θα πρέπει να αναζητηθεί ένα εναλλακτικό μοντέλο ανάπτυξης, οικολογικό, αντικαταναλωτικό και κοινωνικά αλληλέγγυο. Έτσι:
(1) Σε διεθνές επίπεδο: Προτείνουμε, την υιοθέτηση ενός Πράσινου Κοινωνικού Συμβολαίου και την ανάπτυξη διεθνών πολιτικών θεσμών που θα παρακολουθούν την πορεία των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, θα αποτρέπουν με την έγκαιρη παρέμβασή τους παρόμοιες κρίσεις αλλά και θα θέσουν ένα «πράσινο χαλινάρι» στην ανεξέλεγκτη αγορά και την οικονομία που βασίζεται σε φούσκες. Ο ριζικός αναπροσανατολισμός και η αναμόρφωση διεθνών οργανισμών όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα, η διαμόρφωση ενός πολιτικού οργάνου σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα πρέπει να αποτελούν εργαλεία εφαρμογής του νέου Πράσινου Κοινωνικού Συμβολαίου (Green New Deal), κάτι ανάλογο με αυτό που συμφωνήθηκε μετά την οικονομική κρίση του 1929, μόνο που σήμερα ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο πρέπει να είναι Πράσινο ώστε να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα και την ενεργειακή και κλιματική κρίση.
(2) Σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο: Απαιτείται να εκπονηθεί ένα φιλόδοξο σχέδιο μαζικών επενδύσεων που θα αλλάξει την πορεία της οικονομίας στην Ευρώπη και την Ελλάδα στην κατεύθυνση της αειφορίας, με επενδύσεις δηλαδή που θα συμβάλουν στην επίτευξη κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων. Οι Οικολόγοι Πράσινοι επισημαίνουν ότι η διάθεση τεράστιων ποσών σε προγράμματα που δε λαμβάνουν υπόψη την οικολογική κρίση θα αποτύχουν και στο επίπεδο της οικονομίας.

Είναι σήμερα αναγκαία μια ενεργειακή και οικονομική επανάσταση που, σε συνδυασμό με μια πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση, θα ανοίξει τα πανιά σε δράσεις στην Πράσινη Οικονομία (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακή αυτονομία κτιρίων, βιοκλιματικός σχεδιασμός, μέσα μαζικής μεταφοράς, προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας), όπου οι επενδύσεις θα αποδώσουν μέγιστο κοινωνικό πλούτο, θέσεις εργασίας καθώς και αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας. Ζητάμε μια νέα συνθήκη για τη δημιουργία μιας «Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας» του 21ου αιώνα, που θα αντικαταστήσει την «Κοινότητα του Άνθρακα –Χάλυβα» που ήταν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα του 20ου αιώνα.
(3) Σε εθνικό επίπεδο: Ως εξειδίκευση των πιο πάνω επιλογών στην Ελλάδα, προτείνουμε μια σειρά αλλαγών σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, που θα συμβάλλουν στην ανάπτυξη μιας πραγματικής οικονομίας της βιωσιμότητας, με:
- την υιοθέτηση άμεσα δεικτών βιωσιμότητας, που θα περιγράφουν την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα της χώρας, σε αντικατάσταση δεικτών που είναι παραπλανητικοί (όπως είναι το ΑΕΠ),
- τον περιορισμό της φορολογίας στην εργασία και επιβάρυνση των δραστηριοτήτων που έχουν περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις,
- την αύξηση των χρηματοδοτήσεων σε εταιρείες και μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσλαμβάνουν νέους ή άλλους ανέργους και συμβάλλουν στην επίτευξη κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων χωρίς να ανακυκλώνουν την ανεργία ή να δημιουργούν εργαζομένους με μειωμένα δικαιώματα,
- την επεξεργασία μέσα από δημόσιο διάλογο ενός σχεδίου μετάβασης της οικονομίας στην οικολογική και κοινωνική βιωσιμότητα (πράσινες επενδύσεις), που θα χρηματοδοτηθεί από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους αλλά θα υποστηριχθεί με φορολογικά και άλλα κίνητρα (π.χ. μειωμένος ΦΠΑ για τις επενδύσεις που θα εξυπηρετούν αυτούς τους στόχους)

Η οικονομική κρίση που ζούμε αυτές τις μέρες επιβεβαιώνει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ κρατών. Είναι εξ ίσου αναγκαία, όμως, η επανεξέταση των θεσμών και των κανόνων λειτουργίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος που διαμορφώθηκε στο Bretton-Woods κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Άλλες ήταν οι προκλήσεις του 1943, άλλες πάλι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Και η απάντηση σ’ αυτές δεν μπορεί παρά να είναι πράσινη.

H Εκτελεστική Γραμματεία”

Από την Ελευθεροτυπία – κατατοπιστικότατο…

Πώς και γιατί έσκασαν οι φούσκες

Οι πικρές αλήθειες για τα γλυκά ψέματα της κρίσης

Των ΚΩΣΤΑ ΚΑΛΛΩΝΙΑΤΗ – ΧΡΗΣΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ

Την άλλη όψη της παγκοσμιοποίησης, της ανεξέλεγκτης δράσης των τραπεζών και των «golden boys» βιώνει τώρα η παγκόσμια οικονομία. Η μεγαλύτερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη και οι ηγεσίες σε όλο τον κόσμο προσπαθούν με κάθε κόστος να σταματήσουν την αιμορραγία των διεθνών αγορών. *Πόσο σοβαρή είναι αυτή η κρίση και πώς μας επηρεάζει; Τι την προκάλεσε και πόσο θα κρατήσει;

*Πώς ξεκίνησε η καταιγίδα αυτή και γιατί κλιμακώθηκε;

-Η κρίση ξεκίνησε μόλις άρχισε να υποχωρεί η αγορά ακινήτων στις ΗΠΑ στις αρχές του 2007. Εγινε, όμως, αντιληπτή στα χρηματιστήρια μετά τον Αύγουστο του 2007 με τις πρώτες αδυναμίες αποπληρωμής στεγαστικών δανείων. Αυτές αποκάλυψαν τα σαθρά θεμέλια της αγοράς ενυπόθηκων στεγαστικών υψηλού ρίσκου (subprimes). Τα δάνεια αυτά οι τράπεζες που ανέλεγκτα εξέδιδαν, φρόντιζαν να τα «πακετάρουν» σε σύνθετα ή δομημένα ομόλογα με τη μέθοδο της τιτλοποίησης. Μετά, τα πούλησαν στους θεσμικούς επενδυτές (ασφαλιστικές εταιρείες, ασφαλιστικά ταμεία, αμοιβαία κ.λπ.). Τη διαδικασία αυτή διευκόλυναν οι χρηματοπιστωτικές εταιρείες ασφάλισης πιστωτικών ομολόγων (CDS). Τα τελευταία προϊόντα εκδίδονταν για να καλύψουν τον κίνδυνο να χρεοκοπήσει ο εκδότης τους, έτσι ώστε να νιώθει ασφαλής αυτός που θα αγόραζε τα δομημένα ομόλογα. Πρακτικά, όμως, από το γαϊτανάκι αυτό ο πιστωτικός κίνδυνος πέρασε στο σύνολο της χρηματοπιστωτικής αγοράς. Αυτός ο φαύλος κύκλος εξηγεί και το γιατί το πρόβλημα δεν περιορίστηκε στην subprime αγορά (ύψους 1,3 τρισ.), αλλά απλώθηκε σε όλες σχεδόν τις μορφές δανείων (ύψους πολλών τρισ.). Τιτλοποιήθηκαν τα πάντα: εταιρικά δάνεια, καταναλωτικά, φοιτητικά, δημοτικά δάνεια κ.λπ. Αυτός ο λογιστικός πλούτος υπολογίζεται σε 63 τρισ. δολάρια ή περίπου όσο αξίζουν τα αγαθά και οι υπηρεσίες που παράγονται στον πλανήτη στη διάρκεια 14 μηνών (52 τρισ. δολ. ήταν το παγκόσμιο ετήσιο ΑΕΠ). Ηταν θεωρητικός αυτός πλούτος (ή μοχλευμένος, leveraged όπως λέγεται) και τροφοδοτούσε την ανάπτυξη τα προηγούμενα χρόνια. Δημιουργούσε πωλήσεις και κέρδη στις εταιρείες, μεταφράστηκε σε μπόνους δισ. ευρώ για τα golden boys και τώρα χάνεται. Γι’ αυτό και στα χρηματιστήρια έχουν ήδη χαθεί 28 τρισ. δολάρια σε όρους χρηματιστηριακής αξίας.

*Ποιος είναι ο λόγος που κατέρρευσαν κολοσσοί;

-Οι επενδυτικές τράπεζες κατέρρευσαν γιατί επένδυαν με αναλογία άνω του 10 προς 1 (έφθανε το 40 και το 60 προς 1) δανεικά προς ίδια κεφάλαια. Για κάθε ένα δολάριο που είχαν στο χρηματοκιβώτιό τους, δηλαδή, είχαν αναλάβει υποχρεώσεις 40-60 δολαρίων. Οταν υποχώρησαν οι αξίες των επενδύσεών τους, βρέθηκαν να χρωστούν περισσότερα από τα δικά τους κεφάλαια. Το πρόβλημα έγινε χιονοστοιβάδα γιατί δεν περιορίστηκε στις επενδυτικές τράπεζες (που είναι κατ’ εξοχήν η δουλειά τους), αλλά και στις εμπορικές (αυτές δηλαδή που βασικό τους αντικείμενο είναι να παίρνουν καταθέσεις και να χορηγούν δάνεια). Αυτό έγινε με ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας των ΗΠΑ. Το 1999 καταργήθηκε ο νόμος Glass-Steagall, ο οποίος θεσπίστηκε από το Κογκρέσο το 1933 για να σταματήσει τις κερδοσκοπικές πρακτικές της δεκαετίας του ‘20 που οδήγησαν στο κραχ του 1929. Με το που έγινε αυτό, οι μεγάλες εμπορικές τράπεζες μπορούσαν πλέον να κάνουν ό,τι και οι επενδυτικές. Να είναι, δηλαδή, ανάδοχοι και να εμπορεύονται τα νέα χρηματοπιστωτικά εργαλεία (βλ. πιστωτικά παράγωγα τύπου MBS, CDO’s, CDS) με τα οποία εκτοξεύθηκε στα ύψη η πιστωτική επέκταση και πολλαπλασιάσθηκαν τα επισφαλή δάνεια. Πρακτικά συνέβη το εξής απίστευτο: η τράπεζα συμβούλευε τους πελάτες της να αγοράσουν το τάδε επενδυτικό προϊόν που η ίδια κατασκεύαζε και πουλούσε. Μάλιστα εισέπραττε και προμήθεια, ως «πλασιέ» αυτού που η ίδια κατασκεύαζε. Δηλαδή και σύμβουλος και μεσίτης.

*Ολα αυτά δεν ελέγχονται από τις κεντρικές τράπεζες;

-Μεγάλη είναι η ευθύνη και των νομισματικών αρχών. Για να αποφύγουν την κρίση του 2000 οι κεντρικές τράπεζες έριξαν τα επιτόκια, (η Fed τα περιόρισε στο 1%). Ετσι, όλοι έσπευσαν να δανειστούν και με φθηνό χρήμα να αγοράσουν ακίνητα ή να επενδύσουν σε χρεόγραφα με υψηλότερες αποδόσεις. Η παγκοσμιοποίηση των χρηματαγορών, η μείωση των επιτοκίων σε μηδενικά επίπεδα στις αρχές της δεκαετίας μας και η ανεξέλεγκτη παραγωγή πιστώσεων από τις τράπεζες μέσω της τιτλοποίησης οδήγησαν στις φούσκες των ακινήτων και μετοχών που σήμερα καταρρέουν παρασύροντας σε ύφεση την οικονομία.

*Οι κυβερνήσεις γιατί δεν αντέδρασαν έγκαιρα;

-Από τον φόβο να μην πληγούν από μαζικές εκροές επενδύσεων. Γιατί η επιβολή εθνικών περιορισμών σε μία παγκοσμιοποιημένη χρηματαγορά ενέχει τον σοβαρό κίνδυνο να φύγουν τα επενδυτικά κεφάλαια προς εκεί όπου δεν υπάρχουν περιορισμοί.

*Γιατί οι τράπεζες έμειναν, όμως, από ρευστό;

-Δεν ξέμειναν όλες οι τράπεζες από ρευστό. Μόνον αυτές που είναι εκτεθειμένες σε «τοξικά» δάνεια και τίτλους και πρέπει να καλύψουν ρευστοποιήσεις από ζημιές, υψηλές επισφάλειες και μελλοντικούς κινδύνους. Το πρόβλημα είναι πως ακόμη και αυτές που έχουν ρευστότητα δεν δανείζουν άλλες γιατί δεν τις εμπιστεύονται. Το πρόβλημα της εμπιστοσύνης είναι άμεσο, όμως ακόμη σοβαρότερο τείνει ίσως να αποδειχθεί το πρόβλημα της στασιμότητας και ύφεσης στην εξυπηρέτηση και αποπληρωμή των -κατά τα άλλα- υγιών δανείων.

*Τι σημαίνει η παρέμβαση των κρατών;

-Η παρέμβαση των κρατών και οι μερικές ή ολικές κρατικοποιήσεις γίνονται για να αποσοβηθεί ένα κύμα αλυσιδωτών χρεοκοπιών και η μετάδοση της κρίσης από ορισμένες μεγάλες τράπεζες σε όλο το τραπεζικό σύστημα. Αυτό που χαρακτηρίζεται σαν «συστημικός κίνδυνος» ή «επίδραση ντόμινο».

*Η μείωση των επιτοκίων μπορεί να δώσει λύση;

-Εάν η μείωση των βασικών επιτοκίων των κεντρικών τραπεζών, περάσει στα επιτόκια με τα οποία κινείται η αγορά (διατραπεζική), τότε ναι φθηναίνει και έτσι διευκολύνονται η επιχειρηματική και η καταναλωτική δραστηριότητα. Ομως οι τράπεζες μετά το στραπάτσο έχουν γίνει αυστηρές στους όρους χορήγησης δανείων. Επιπλέον, τα περιθώρια της μείωσης των επιτοκίων είναι πολύ μικρότερα σε σύγκριση με το παρελθόν. Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η πολιτική του φθηνού χρήματος προκάλεσε τις υπερβολές της αγοράς που σήμερα όλοι πληρώνουμε.

*Το τραπεζικό σύστημα, που λέει ότι δεν είναι εκτεθειμένο, γιατί επηρεάζεται;

-Επηρεάζεται άμεσα λόγω της κακής ψυχολογίας επενδυτών και καταθετών, της αύξησης των επιτοκίων και του κόστους του χρήματος στη διατραπεζική αγορά, της δημοσιονομικής επιδείνωσης και υποβάθμισης των ελληνικών κρατικών ομολόγων, καθώς και της χρηματιστηριακής κρίσης. Πιθανότατα θα αρχίσουν να παρουσιάζονται και επισφάλειες, καθώς και οι ελληνικές τράπεζες χορήγησαν με ευκολία δάνεια που δύσκολα θα αποπληρωθούν σε ορισμένες περιπτώσεις. Επηρεάζεται, όμως, και έμμεσα λόγω της κάμψης των εισοδημάτων και της οικονομικής δραστηριότητας που προκαλεί η αρνητική επίδραση που έχει η διεθνής κρίση πάνω σε νευραλγικούς τομείς της οικονομίας (εξαγωγές, τουρισμός, ναυτιλία, αγορά ακινήτων).

*Πώς επηρεάζει η κρίση τις επιχειρήσεις, αλλά και τους καταναλωτές;

-Καθιστά ακριβότερο και δυσκολότερο τον νέο δανεισμό, αυξάνει το βάρος εξυπηρέτησης των συσσωρευμένων χρεών, συρρικνώνει την αξία των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων (ακίνητα, μετοχές), μειώνει τα μελλοντικά εισοδήματα και κέρδη και επιδεινώνει τις ήδη ζοφερές προσδοκίες. Η ψυχολογία αλλάζει δραστικά, αφού το όποιο αίσθημα ευημερίας υπήρχε, εξαλείφεται και τη θέση του καταλαμβάνουν η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα. Αποτέλεσμα αυτής της διαδικασίας είναι ο περιορισμός της κατανάλωσης λόγω μείωσης της αγοραστικής δύναμης και η αποχή από τις επενδύσεις με παράλληλη στροφή στην αποταμίευση μέχρις ότου ξεκαθαρίσει το τοπίο. Δεν είναι τυχαίο που στην Ελλάδα τους τελευταίους μήνες παρατηρείται μεγάλη πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας, κάμψη της βιομηχανικής παραγωγής, σημαντική επιβράδυνση των εξαγωγών, μείωση του όγκου στο λιανικό εμπόριο.

*Θα συνεχιστεί η κατάσταση και πού θα οδηγήσει την αγορά και την οικονομία;

-Σήμερα οι επιπτώσεις φαίνονται στις τιμές των μετοχών και στο κόστος του χρήματος. Σταδιακά θα περνάει στην οικονομία. Οσες επιχειρήσεις δεν αντέξουν την κρίση, θα κλείσουν ή θα απορροφηθούν. Ομως λίγο-πολύ όλες θα αναγκασθούν να περιορίσουν τα έξοδά τους, θα αναβάλουν επενδύσεις και ίσως να περιορίσουν και το προσωπικό τους. Ετσι, η οικονομία μπαίνει σε φαύλο κύκλο, που οδηγεί… από το κακό στο χειρότερο. Στην καλύτερη περίπτωση, οι επόμενοι 12 έως 18 μήνες θα είναι δύσκολοι. Πρωταρχικός στόχος τώρα δεν θα είναι η αύξηση των εισοδημάτων, όσο η διασφάλιση της απασχόλησης και του πλούτου. Η κουλτούρα της υπερκατανάλωσης και μάλιστα με δανεικά έχει τερματιστεί.

*Η Ε.Ε. μπορεί να κάνει κάτι; Και ποια θα είναι η επίπτωση της κρίσης στη λειτουργία της;

-Η Ε.Ε. οφείλει να επιδείξει την αναγκαία ενότητα στην κρίση εάν θέλει να αξιώσει αναλόγως μερίδιο στον νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας και τον νέο πολυπολικό κόσμο που θα προκύψει από την επερχόμενη δοκιμασία. Τα νέα δεδομένα ήδη της επιβάλλουν την επεξεργασία κοινής ενεργειακής και εξωτερικής πολιτικής. Η κρίση λογικά πρέπει να την ωθήσει στην επίσπευση της οικονομικής και πολιτικής ολοκλήρωσής της. Εάν αυτό δεν συμβεί, τότε ορισμένοι πιστεύουν ό,τι θα δοκιμαστεί η συνοχή της. Μέχρι στιγμής, πάντως, τα ευρωπαϊκά ανακλαστικά στην κρίση κρίνονται θετικά αν και ανεπαρκή: οι διάφορες χώρες-μέλη αντιμετωπίζουν μεμονωμένα αλλά με παρεμφερή τρόπο τα προβλήματα των τραπεζών τους χωρίς τη δημιουργία κοινού ταμείου παρέμβασης. Η ΕΚΤ προχώρησε σε μία συντονισμένη (με τις άλλες κεντρικές τράπεζες) μείωση επιτοκίου και τη διασφάλιση των καταθέσεων μέχρις ενός ορίου. Καθώς η κρίση αναπόφευκτα θα βαθύνει προσεχώς, πολλά θα εξαρτηθούν από την ερμηνεία και εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας που περιορίζει τα δημόσια ελλείμματα στο 3% και από την προσέγγιση μεταξύ ευρωπαϊκού Βορρά και Νότου στο θέμα αυτό. Το πρόβλημα, βέβαια, είναι ότι μέχρι στιγμής η κυκλοφορία του ευρώ στηρίζεται στη δημοσιονομική πειθαρχία και η χαλάρωσή της πιθανότατα θα έχει επιπτώσεις στο νόμισμα.

*Αν οι καταθέσεις είναι εγγυημένες, ποιος θα πληρώσει;

-Υπάρχει κοινό τραπεζικό ταμείο (το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων) που εγγυάται. Οτιδήποτε αυτό δεν μπορέσει να καλύψει, αναλαμβάνει το κράτος (σύνολο καταθέσεων μέχρι 100.000 ευρώ για τρία χρόνια).

*Πότε θα υπάρξει φως στην άκρη του τούνελ;

-Στην αγορά λένε πως το φως της αυγής εμφανίζεται όταν επικρατεί το πιο πυκνό σκοτάδι. Δηλαδή, όταν όλοι έχουν για τα καλά απελπιστεί και δεν περιμένουν κάτι καλύτερο. Προφανώς, δεν έχουμε ακόμη φθάσει εκεί, αφού οι πολλοί αναμένουν ή ελπίζουν ακόμη σε μία γρήγορη ανάκαμψη των αγορών τη στιγμή που η οικονομία δεν έχει ακόμη εισέλθει σε ύφεση. Ουσιαστική ανάκαμψη, πάντως, θα υπάρξει μόνον όταν ξεκαθαρίσει η αγορά από τις νοσηρές κερδοσκοπικές πρακτικές και η οικονομία από τις προβληματικές και υπερχρεωμένες επιχειρήσεις. Η ιστορία δείχνει πως το καθήκον αυτό επιτελείται μέσω της οικονομικής ύφεσης, γι’ αυτό και είναι επίπονο: Οσο, δε, μεγαλύτερες είναι οι ανισορροπίες και οι στρεβλώσεις της αγοράς από την περίοδο της ξέφρενης ανάπτυξης, τόσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια των προσαρμογών και της ύφεσης. Ενας ορίζοντας μέχρι το 2010 είναι ίσως ρεαλιστικός έως και αισιόδοξος.

*Ποιες τακτικές να ακολουθήσω για προφύλαξη;

-Μειώστε τα χρέη και τις περιττές δαπάνες σας και επιμερίστε τον πλούτο σας κατά τρόπο που να διαθέτετε όσο το δυνατόν πιο ασφαλείς επενδύσεις: κατά προτίμηση, καταθέσεις σε ευρώ και κρατικά ομόλογα. Επενδυτικές ευκαιρίες ασφαλώς θα υπάρξουν στη διάρκεια της κρίσης, όμως στη φάση αυτή χρειάζεται εξαιρετικά μεγάλη σύνεση.

ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ – 12/10/2008